Zakat Ternakan: Adakah Lembu, Kambing & Kerbau Perlu Dizakatkan?

Memiliki beberapa ekor lembu, kambing atau kerbau tidak semestinya terus bermaksud pemilik perlu membayar zakat ternakan. Dalam masa yang sama, tidak tepat juga untuk menganggap semua haiwan yang dipelihara di ladang atau kandang automatik terlepas daripada zakat.

Kewajipan zakat ternakan bergantung kepada beberapa keadaan: berapa ekor yang dimiliki, berapa lama ia dimiliki, bagaimana ternakan itu dipelihara dan untuk tujuan apa ia digunakan.

Jadi, sebelum melihat kepada jumlah bayaran, perkara pertama yang perlu dibuat ialah mengenal pasti sama ada ternakan tersebut benar-benar memenuhi syarat zakat ternakan.

1. Lembu, Kerbau Dan Kambing Bukan Dikira Dengan Nisab Yang Sama

Antara perkara pertama yang perlu diketahui ialah nisab tidak sama untuk semua jenis ternakan.

Jadi, pemilik 29 ekor lembu berada dalam keadaan yang berbeza daripada pemilik 30 ekor lembu. Begitu juga pemilik 39 ekor kambing berbanding pemilik 40 ekor kambing.

Nisab lembu dan kerbau ialah 30 ekor, manakala nisab kambing atau biri-biri ialah 40 ekor menurut panduan PPZ-MAIWP.

2. Kenapa Bilangan Ekor Sangat Penting?

Berbeza dengan zakat yang dinilai terus menggunakan nilai wang, zakat ternakan mempunyai ukuran khusus berdasarkan bilangan dan jenis haiwan.

Oleh sebab itu, rekod penternakan perlu bermula dengan perkara paling asas:

Berapa ekor yang benar-benar dimiliki?

Jangan hanya bergantung kepada anggaran seperti “lebih kurang 30 ekor”. Jika jumlah berada berhampiran nisab, satu atau dua ekor boleh mengubah kedudukan pemilikan.

3. Kalau Ada 20 Ekor Lembu, Wajib Zakat?

Jika merujuk kepada nisab zakat ternakan lembu dan kerbau sebanyak 30 ekor, 20 ekor masih belum mencapai nisab tersebut.

Begitu juga jika seseorang mempunyai 25 ekor kerbau. Jumlah tersebut masih berada di bawah nisab 30 ekor.

Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan turut memberikan contoh pemilik 25 ekor kerbau yang tidak dikenakan zakat ternakan kerana belum mencapai nisab.

4. Bila 30 Ekor Lembu Sudah Mencapai Nisab?

Apabila pemilikan mencapai 30 ekor, keadaan berubah kerana paras nisab telah dicapai.

Bagi lembu dan kerbau, PPZ-MAIWP menyatakan:

• 30 hingga 39 ekor → 1 ekor lembu jantan berumur setahun lebih.
• 40 hingga 59 ekor → 1 ekor lembu betina berumur dua tahun lebih.
• 60 ekor dan ke atas → pengiraan dibuat mengikut gandaan yang ditetapkan.

Jadi, bukan semua jumlah ternakan diterjemahkan kepada peratus tertentu daripada harga pasaran.

5. Bagaimana Dengan Kambing?

Kambing mempunyai nisab yang berbeza daripada lembu dan kerbau.

Nisab asas kambing atau biri-biri ialah 40 ekor.

Contohnya, jika seseorang mempunyai:

• 25 ekor kambing → belum mencapai nisab.
• 35 ekor kambing → belum mencapai nisab.
• 40 ekor kambing → mencapai nisab.

Bagi 40 hingga 120 ekor, kadar yang dinyatakan PPZ-MAIWP ialah 1 ekor kambing atau biri-biri.

6. Cukup Nisab Sahaja Belum Memadai

Ini bahagian yang sering terlepas perhatian.

Mempunyai 30 ekor lembu tidak bermaksud zakat terus dibayar pada hari jumlah tersebut dicapai.

Zakat ternakan juga mempunyai syarat haul. Secara asasnya, pemilikan perlu mencapai tempoh satu tahun bagi memenuhi syarat tersebut.

Jadi, tarikh apabila bilangan ternakan mencapai nisab perlu direkodkan.

7. Contoh: Jumlah Lembu Mencapai 30 Ekor Pada Bulan Ogos

Bayangkan seorang penternak mempunyai 24 ekor lembu pada awal tahun.

Pada bulan Ogos, dia membeli 6 ekor lagi.

Jumlah menjadi:

24 + 6 = 30 ekor

Tarikh pada bulan Ogos itu menjadi maklumat penting dalam rekod kerana pemilikan telah mencapai nisab.

Jangan hanya mencatat “ada 30 ekor” tanpa mencatat bila jumlah tersebut dicapai.

8. Bagaimana Jika Bilangan Ternakan Turun Naik?

Penternakan bukan sesuatu yang statik.

Haiwan boleh:

• dijual;
• dibeli;
• mati;
• lahir;
• diberikan kepada orang lain;
• dipindahkan kepada ladang lain.

Perubahan ini boleh menyebabkan bilangan ternakan berubah sepanjang tahun.

Sebab itu rekod tarikh dan bilangan amat membantu apabila mahu menentukan kedudukan zakat pada hujung haul.

9. Bagaimana Jika Anak Lembu Atau Anak Kambing Lahir?

Anak ternakan yang lahir ketika tempoh haul juga perlu direkodkan.

PPZ-MAIWP menerangkan bahawa anak binatang yang lahir dalam pertengahan haul boleh diambil kira bersama ternakan yang matang bagi tujuan mencukupkan nisab, berdasarkan pandangan ulama yang dirujuknya. 6

Oleh itu, penternak tidak sepatutnya hanya menyimpan rekod ternakan yang dibeli.

Rekod kelahiran juga boleh menjadi penting.

10. Adakah Lembu Yang Digunakan Untuk Membajak Wajib Dizakatkan?

Di sinilah tujuan penggunaan ternakan menjadi penting.

Dalam perbincangan zakat ternakan, haiwan yang digunakan untuk bekerja mempunyai kedudukan yang berbeza daripada ternakan yang dipelihara sebagai ternakan biasa.

Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menjelaskan bahawa lembu atau kerbau yang digunakan untuk kerja seperti membajak tidak termasuk dalam kiraan nisab zakat ternakan.

Jadi, jangan hanya mengira semua haiwan yang berada di dalam kawasan ladang tanpa melihat fungsinya.

11. Ternakan Untuk Susu, Daging Atau Pembiakan

Tujuan penternakan juga perlu dikenal pasti.

Dalam panduan zakat ternakan, antara tujuan yang disebut ialah memperoleh susu, membiak atau mendapatkan daging.

Namun, tujuan komersial dan cara penternakan boleh membawa kepada persoalan kaedah zakat yang perlu digunakan.

Sebab itu penternak komersial perlu menyimpan rekod operasi dengan baik dan tidak terus menganggap satu formula sesuai untuk semua model perniagaan.

12. Apa Maksud Ternakan Digembalakan?

Salah satu syarat yang dibincangkan dalam zakat ternakan ialah haiwan tersebut digembalakan.

Dalam panduan PPZ-MAIWP, istilah ini merujuk kepada ternakan yang dipelihara di padang rumput bebas untuk kebanyakan hari dalam tempoh setahun dan memakan rumput yang tumbuh secara semula jadi. 8

Ini menjadikan cara ternakan mendapatkan makanan sebagai salah satu perkara yang perlu diperiksa.

13. Kalau Semua Makanan Dibeli, Bagaimana?

Keadaan ini tidak boleh disamakan begitu sahaja dengan ternakan yang dilepaskan meragut di padang rumput.

Jika ternakan berada di dalam kandang dan makanannya dibeli atau disediakan oleh penternak sepanjang tahun, persoalan tentang syarat digembalakan menjadi lebih penting.

Jangan terus membuat keputusan hanya berdasarkan jumlah ekor. Cara pemeliharaan juga perlu dilihat.

14. Ternakan Komersial Ada Kaedah Berbeza?

Penternakan yang dijalankan sebagai operasi komersial boleh melibatkan rekod jualan, stok ternakan, kos makanan, pembelian dan aset ladang.

PPZ-MAIWP menyatakan penternak komersial diberikan pilihan untuk membuat pengiraan menggunakan kaedah Zakat Perniagaan atau Zakat Ternakan. 9

Ini bermaksud pemilik ladang komersial tidak sepatutnya terus menggunakan jadual zakat ternakan tanpa melihat kaedah yang sesuai dengan operasi mereka.

15. Jangan Campurkan Ternakan Dengan Aset Ladang

Sebuah ladang mungkin mempunyai banyak perkara:

• lembu;
• kambing;
• kerbau;
• tanah;
• mesin;
• bangsal;
• kenderaan;
• stok makanan.

Kesemua aset tersebut tidak semestinya dikira menggunakan kaedah zakat yang sama.

Jadi, asingkan rekod ternakan daripada aset operasi supaya lebih mudah menentukan kategori zakat yang berkaitan.

16. Rekod Minimum Yang Patut Ada

Penternak tidak semestinya memerlukan sistem yang rumit. Satu rekod asas sudah jauh lebih baik daripada bergantung kepada ingatan.

Rekod seperti ini membolehkan jumlah sebenar dikesan dari semasa ke semasa.

17. Bagaimana Jika Ada Lembu Dan Kerbau Sekali?

Lembu dan kerbau berada dalam kategori yang sama bagi nisab zakat ternakan, iaitu 30 ekor menurut panduan PPZ-MAIWP.

Jika sebuah ladang mempunyai kedua-duanya, jangan terus menganggap setiap jenis perlu dikira secara terpisah tanpa menyemak kaedah yang digunakan oleh institusi zakat.

Rekodkan jumlah setiap jenis dengan jelas dan dapatkan pengesahan jika pemilikan bercampur tersebut menghampiri atau melebihi nisab.

18. Bagaimana Jika Ternakan Dijual Sebelum Cukup Haul?

Jika jumlah ternakan berubah kerana jualan, tarikh dan bilangan haiwan yang dijual perlu direkodkan.

Contohnya:

• Awal tempoh: 32 ekor lembu.
• Selepas beberapa bulan: jual 5 ekor.
• Baki: 27 ekor.

Situasi seperti ini tidak patut dinilai hanya berdasarkan angka 32 ekor yang pernah dicapai.

Perubahan pemilikan sepanjang tempoh berkaitan perlu dilihat berdasarkan kaedah zakat yang digunakan.

19. Bila Patut Dapatkan Pengesahan Institusi Zakat?

Rujukan rasmi amat berguna jika:

• jumlah ternakan hampir dengan nisab;
• ternakan dibeli dan dijual dengan kerap;
• terdapat kelahiran anak ternakan sepanjang tahun;
• ternakan digunakan sebahagiannya untuk bekerja;
• ternakan dipelihara sepenuhnya dalam kandang;
• ladang menjalankan operasi komersial;
• mempunyai lebih daripada satu jenis ternakan.

Dalam situasi seperti ini, jangan hanya bergantung kepada contoh pengiraan umum.

20. Gunakan Kalkulator Zakat Untuk Semakan Awal

Selepas mengenal pasti jenis ternakan, bilangan, tempoh pemilikan dan keadaan penternakan, anda boleh menggunakan kalkulator zakat sebagai panduan awal jika kategori tersebut tersedia.

Namun, untuk zakat ternakan, jumlah ekor bukan satu-satunya perkara yang menentukan kewajipan. Syarat seperti haul, cara pemeliharaan dan penggunaan ternakan juga perlu dinilai.

Jika kes anda melibatkan penternakan komersial atau keadaan yang kompleks, semak terus kaedah institusi zakat negeri yang berkaitan.

21. Ternakan Diberi Makan Dalam Kandang Sepanjang Tahun: Adakah Masih Wajib Zakat?

Persoalan seterusnya menjadi lebih khusus apabila semua ternakan dipelihara di dalam kandang dan makanan disediakan oleh penternak. Adakah keadaan ini memenuhi syarat ternakan yang digembalakan seperti yang dibincangkan dalam zakat ternakan?

Baca juga: Ternakan Diberi Makan Dalam Kandang Sepanjang Tahun: Adakah Masih Wajib Zakat?

Kesimpulan

Zakat ternakan bukan sekadar persoalan “berapa ekor haiwan yang saya ada?”. Bilangan memang penting, tetapi ia perlu dilihat bersama syarat lain.

Bagi lembu dan kerbau, nisab asas ialah 30 ekor, manakala kambing atau biri-biri ialah 40 ekor. Selain nisab, syarat seperti cukup haul, cara ternakan dipelihara dan sama ada haiwan tersebut digunakan untuk bekerja turut memainkan peranan.

Penternak juga perlu berhati-hati jika bilangan ternakan berubah kerana pembelian, jualan, kematian atau kelahiran anak ternakan. Rekod yang teratur akan memudahkan semakan apabila tiba masa menentukan kewajipan zakat.

Bagi operasi penternakan komersial pula, terdapat pilihan kaedah Zakat Perniagaan atau Zakat Ternakan menurut panduan PPZ-MAIWP. 11

Kesimpulannya, jangan terus mengira jumlah bayaran sebelum mengenal pasti jenis ternakan, bilangan, tempoh pemilikan dan cara ternakan tersebut dipelihara.

Soalan Lazim (FAQ)

1. Berapa ekor lembu mula wajib zakat?

Nisab lembu ialah 30 ekor. Apabila mencapai nisab dan syarat lain seperti haul dipenuhi, zakat ternakan perlu dinilai berdasarkan kadar yang ditetapkan.

2. Adakah kerbau mempunyai nisab yang sama seperti lembu?

Ya. Dalam panduan zakat ternakan PPZ-MAIWP, nisab lembu dan kerbau ialah 30 ekor.

3. Berapa ekor kambing mula dikenakan zakat?

Nisab kambing atau biri-biri ialah 40 ekor. Bagi 40 hingga 120 ekor, kadar yang dinyatakan ialah satu ekor kambing atau biri-biri.

4. Adakah lembu yang digunakan untuk membajak dikira dalam zakat ternakan?

Lembu atau kerbau yang digunakan untuk bekerja seperti membajak mempunyai kedudukan berbeza. Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menjelaskan bahawa haiwan yang digunakan untuk kerja tidak dikira dalam nisab zakat ternakan.

5. Bolehkah kalkulator zakat digunakan untuk zakat ternakan?

Kalkulator zakat boleh digunakan sebagai panduan awal jika kategori zakat ternakan disediakan. Namun, kes ternakan perlu dinilai berdasarkan bilangan, haul, cara pemeliharaan dan keadaan operasi.