Ternakan Diberi Makan Dalam Kandang Sepanjang Tahun: Adakah Masih Wajib Zakat?

Bagi penternak moden, tidak semua haiwan dibiarkan mencari makanan sendiri di kawasan ragutan. Ada ternakan yang ditempatkan di dalam kandang hampir sepanjang tahun dan diberi rumput, dedak, silaj atau makanan lain yang disediakan oleh pemilik.

Keadaan ini menimbulkan persoalan penting dalam zakat ternakan: jika lembu, kerbau, kambing atau biri-biri tidak meragut sendiri tetapi makan sepenuhnya di dalam kandang, adakah ia masih dikira sebagai ternakan yang wajib dizakatkan?

Persoalan ini tidak boleh dijawab hanya berdasarkan jumlah ekor. Salah satu perkara yang perlu diperhatikan ialah cara ternakan mendapatkan makanan sepanjang tempoh pemilikan.

1. Apa Maksud Ternakan Digembalakan?

Dalam perbincangan zakat ternakan, istilah sa'imah merujuk kepada ternakan yang mencari makanan melalui ragutan di padang ternakan yang bebas bagi kebanyakan hari dalam setahun.

PPZ-MAIWP menyenaraikan syarat digembalakan sebagai salah satu syarat wajib zakat ternakan. Ternakan tersebut dipelihara untuk mendapatkan susu, dibiakkan atau diperoleh dagingnya dan berada di kawasan padang rumput yang bebas bagi kebanyakan hari dalam setahun. 1

Ini menunjukkan cara pemakanan ternakan bukan sekadar perkara pengurusan ladang, tetapi mempunyai kaitan dengan perbincangan hukum zakat ternakan.

2. Bagaimana Jika Ternakan Berada Dalam Kandang Sepanjang Tahun?

Jika ternakan berada di dalam kandang dan diberi makanan oleh pemilik sepanjang tahun, keadaan tersebut berbeza daripada ternakan yang dibiarkan meragut di padang rumput bagi kebanyakan hari.

Dalam panduan PPZ-MAIWP, syarat digembalakan merupakan salah satu syarat zakat ternakan. Oleh itu, ternakan yang tidak memenuhi ciri sa'imah tidak boleh terus dianggap sama dengan ternakan yang meragut bebas sepanjang tahun.

Dengan kata lain, jumlah 40 ekor kambing atau 30 ekor lembu sahaja tidak mencukupi untuk membuat keputusan tanpa melihat syarat lain.

3. Adakah Jumlah Ekor Sahaja Menentukan Wajib Zakat?

Tidak.

Zakat ternakan mempunyai beberapa syarat yang perlu dipenuhi. PPZ-MAIWP menyenaraikan antaranya:

• Islam.
• Milik sempurna.
• Cukup nisab.
• Cukup haul.
• Digembalakan.
• Tidak digunakan untuk pekerjaan tertentu.

Oleh itu, seseorang tidak sepatutnya melihat angka bilangan ternakan sahaja kemudian terus membuat keputusan bahawa zakat ternakan wajib.

4. Contoh Ternakan Yang Diberi Makan Sepenuhnya Dalam Kandang

Bayangkan seorang penternak mempunyai 50 ekor lembu.

Sepanjang tahun:

• semua lembu berada dalam kandang;
• rumput dibeli dan dihantar ke ladang;
• dedak diberikan setiap hari;
• silaj disediakan oleh pemilik;
• lembu hampir tidak meragut sendiri di padang terbuka.

Walaupun jumlahnya melebihi nisab asas lembu dan kerbau, syarat digembalakan perlu dinilai kerana ternakan tersebut tidak berada dalam keadaan sa'imah seperti yang diterangkan dalam panduan zakat ternakan.

5. Bagaimana Jika Makanan Ternakan Dibeli Sepenuhnya?

Jika pemilik membeli hampir semua makanan ternakan, keadaan tersebut semakin jelas berbeza daripada ternakan yang bergantung kepada padang rumput bebas.

Contohnya, penternak membeli:

• rumput potong;
• dedak;
• silaj;
• pelet makanan;
• makanan tambahan.

Ternakan kemudian diberi makanan tersebut setiap hari di dalam kandang.

Rekod seperti ini boleh membantu menjelaskan sistem penternakan apabila status zakat perlu disemak.

6. Bagaimana Jika Ternakan Keluar Kandang Tetapi Tidak Meragut?

Keluar dari kandang tidak semestinya bermaksud ternakan itu digembalakan.

Contohnya, lembu dibawa keluar selama satu jam setiap hari untuk bergerak tetapi makanan tetap disediakan oleh pemilik.

Keadaan ini berbeza daripada ternakan yang benar-benar mencari makanan sendiri di kawasan ragutan.

Oleh itu, jangan menilai status sa'imah hanya berdasarkan sama ada ternakan pernah keluar dari kandang atau tidak.

7. Bagaimana Jika Ternakan Meragut Hanya Sekali-Sekala?

Situasi ini lebih kompleks.

Contohnya, ternakan meragut selama beberapa hari tetapi pada kebanyakan masa sepanjang tahun makanan disediakan di dalam kandang.

Persoalannya bukan sekadar:

“Pernahkah ternakan meragut?”

Tetapi perlu dilihat sama ada ternakan tersebut benar-benar memenuhi ciri digembalakan bagi kebanyakan hari dalam tempoh setahun.

Jika keadaan berada di kawasan kelabu, rekod sistem pemakanan dan tempoh ragutan boleh membantu ketika mendapatkan pandangan institusi zakat.

8. Bagaimana Jika Ternakan Meragut Pada Musim Tertentu Sahaja?

Sesetengah penternak mungkin membenarkan ternakan meragut ketika musim tertentu dan memasukkannya ke kandang pada musim lain.

Dalam keadaan ini, jangan terus membuat kesimpulan hanya berdasarkan satu atau dua bulan.

Catat berapa lama ternakan:

• meragut sendiri;
• berada dalam kandang;
• menerima makanan yang disediakan;
• berada di padang ternakan.

Maklumat tersebut memberikan gambaran lebih tepat tentang cara ternakan dipelihara sepanjang tahun.

9. Adakah Ternakan Dalam Kandang Terus Bebas Daripada Semua Zakat?

Tidak wajar membuat kesimpulan terlalu umum seperti “ternakan dalam kandang tidak ada zakat langsung.”

Yang perlu dibezakan ialah zakat ternakan dengan kategori zakat lain.

Jika haiwan tersebut diternak sebagai sebahagian daripada aktiviti perniagaan untuk tujuan jual beli, mungkin timbul persoalan tentang zakat perniagaan pula.

Kategori zakat tidak boleh ditentukan hanya berdasarkan sama ada haiwan berada dalam kandang.

10. Ternakan Untuk Perniagaan Perlu Dinilai Secara Berbeza

Contohnya, seseorang membeli anak lembu dengan tujuan khusus untuk membesarkannya dan kemudian menjualnya bagi mendapatkan keuntungan.

Situasi tersebut mempunyai unsur aktiviti perniagaan.

Jadi, jika seseorang tidak memenuhi syarat zakat ternakan sa'imah tetapi ternakan tersebut merupakan stok atau aset yang berkaitan dengan perniagaan, perlu dilihat pula kaedah zakat perniagaan yang berkenaan.

Jangan menggunakan formula zakat ternakan secara automatik kepada semua penternak komersial.

11. Ternakan Untuk Susu, Pembiakan Dan Daging

Tujuan pemeliharaan juga perlu dicatat.

Contohnya:

Tujuan ini membantu membezakan situasi penternakan dan kategori zakat yang mungkin berkaitan.

12. Bagaimana Jika Ternakan Dikurung Kerana Faktor Keselamatan?

Ada penternak yang mengurung ternakan bukan kerana mahu mengubah sistem pemakanan, tetapi kerana kawasan ragutan tidak selamat, kekurangan tanah atau faktor lain.

Dalam keadaan seperti ini, jangan membuat keputusan hanya berdasarkan alasan mengapa ternakan dikurung.

Yang penting ialah keadaan sebenar pemakanan dan pemeliharaan ternakan sepanjang tahun.

Jika keadaan tersebut kompleks, rujuk institusi zakat untuk penentuan yang lebih tepat.

13. Bagaimana Jika Pemilik Menanam Rumput Sendiri?

Menanam rumput sendiri tidak semestinya sama dengan membiarkan ternakan meragut secara bebas.

Contohnya, rumput ditanam di ladang kemudian dipotong dan dibawa masuk ke kandang untuk diberikan kepada lembu.

Walaupun makanan tersebut tidak dibeli daripada orang lain, ia masih merupakan makanan yang disediakan dan diurus oleh pemilik.

Ini berbeza daripada ternakan yang dibiarkan meragut di padang rumput yang tumbuh sendiri.

14. Bagaimana Jika Kandang Mempunyai Kawasan Rumput?

Sesetengah sistem penternakan menggunakan kawasan berpagar yang mempunyai rumput dan membenarkan ternakan bergerak serta meragut di situ.

Dalam situasi ini, butiran sistem pemeliharaan perlu dilihat dengan lebih tepat.

Antara perkara yang boleh direkodkan:

• Adakah rumput tumbuh sendiri?
• Adakah ternakan mencari makanan sendiri?
• Adakah makanan tambahan diberikan?
• Berapa hari ternakan meragut?
• Berapa hari ternakan menerima makanan yang disediakan?

Perincian ini lebih berguna daripada hanya melabel sistem sebagai “kandang”.

15. Kenapa Rekod Pemakanan Ternakan Penting?

Jika penternakan melibatkan jumlah haiwan yang besar, pemilik mungkin sukar mengingati corak pemakanan sepanjang setahun.

Sebab itu rekod boleh membantu.

Antara maklumat yang boleh dicatat:

• tarikh masuk kandang;
• tempoh meragut;
• jenis makanan;
• jumlah makanan yang dibeli;
• jumlah ternakan;
• tempoh ternakan berada di padang ragut.

Rekod ini tidak semestinya perlu rumit. Yang penting ialah ia menggambarkan keadaan sebenar penternakan.

16. Bagaimana Jika Hanya Sebahagian Ternakan Dikurung?

Contohnya, seseorang mempunyai 60 ekor lembu.

• 30 ekor dibiarkan meragut.
• 30 ekor lagi berada dalam kandang dan diberi makanan.

Jangan terus mencampurkan kedua-dua kumpulan tanpa melihat status masing-masing.

Buat rekod berasingan berdasarkan sistem pemeliharaan supaya penilaian lebih jelas.

17. Adakah Anak Ternakan Perlu Dikira Sekali?

Perkara ini mempunyai perincian tersendiri dalam zakat ternakan.

PPZ-MAIWP menerangkan bahawa anak binatang yang lahir ketika pertengahan haul boleh mempunyai perincian tertentu dalam pengiraan dan terdapat pandangan ulama yang membenarkannya dikira bersama ternakan yang matang bagi mencukupkan nisab. 4

Oleh itu, rekod kelahiran anak ternakan juga penting, terutama apabila bilangan ternakan berada hampir dengan nisab.

18. Apa Yang Perlu Dilakukan Jika Tidak Pasti Status Ternakan?

Jika ternakan berada dalam sistem campuran, seperti:

• sebahagian masa meragut;
• sebahagian masa dikurung;
• menerima makanan tambahan;
• digunakan untuk pembiakan;
• sebahagiannya untuk dijual;

jangan membuat keputusan hanya berdasarkan satu faktor.

Catat keadaan sebenar dan rujuk institusi zakat negeri yang berkaitan untuk menentukan kategori serta kaedah pengiraan yang tepat.

19. Gunakan Kalkulator Zakat Selepas Kategori Dikenal Pasti

Selepas menentukan kategori zakat yang berkaitan, anda boleh menggunakan kalkulator zakat sebagai panduan awal.

Namun, kalkulator tidak sepatutnya digunakan untuk menentukan sendiri kategori zakat apabila status ternakan masih tidak jelas.

Kenal pasti dahulu sama ada keadaan tersebut termasuk zakat ternakan atau mungkin melibatkan zakat perniagaan. Selepas itu barulah maklumat yang betul dimasukkan untuk pengiraan.

20. Jangan Anggap “Dalam Kandang” Sebagai Jawapan Tunggal

Perkara paling penting ialah jangan menjadikan lokasi ternakan sebagai satu-satunya ukuran.

Soalan yang lebih tepat ialah:

• Bagaimana ternakan mendapatkan makanan?
• Berapa lama ia meragut sendiri?
• Adakah ia menerima makanan yang disediakan sepanjang tahun?
• Apakah tujuan pemeliharaannya?
• Adakah ia memenuhi syarat zakat ternakan?
• Adakah terdapat unsur perniagaan?

Jawapan kepada persoalan tersebut memberikan gambaran yang lebih lengkap.

21. Ternakan Hanya Keluar Meragut Beberapa Hari: Adakah Dikira Sebagai Ternakan Digembalakan?

Situasi ini merupakan sambungan paling dekat selepas memahami ternakan yang diberi makan dalam kandang.

Jika ternakan hanya dikeluarkan untuk meragut beberapa hari dalam setahun tetapi pada kebanyakan masa diberi makanan dalam kandang, persoalannya ialah sama ada keadaan tersebut memenuhi maksud digembalakan bagi kebanyakan hari dalam setahun.

Baca juga: Ternakan Hanya Keluar Meragut Beberapa Hari: Adakah Dikira Sebagai Ternakan Digembalakan?

Kesimpulan

Ternakan yang diberi makan sepenuhnya dalam kandang sepanjang tahun tidak boleh terus disamakan dengan ternakan yang digembalakan secara bebas.

Dalam panduan PPZ-MAIWP, digembalakan merupakan salah satu syarat zakat ternakan, dengan maksud ternakan berada di padang ternakan bebas bagi kebanyakan hari sepanjang tahun. 5

Jadi, jika lembu, kerbau, kambing atau biri-biri sentiasa berada dalam kandang dan makanan disediakan oleh pemilik, status zakat ternakan perlu dinilai berdasarkan syarat tersebut dan bukan sekadar jumlah ekor.

Pada masa yang sama, jangan membuat kesimpulan bahawa ternakan dalam kandang bermakna tiada zakat langsung. Jika ternakan merupakan sebahagian daripada aktiviti jual beli atau perniagaan, kemungkinan kategori zakat perniagaan perlu dinilai secara berasingan.

Untuk kes yang melibatkan sistem penternakan campuran atau keadaan yang tidak jelas, simpan rekod pemakanan dan pemeliharaan serta rujuk institusi zakat negeri yang berkaitan.

Soalan Lazim (FAQ)

1. Jika lembu diberi makan dalam kandang sepanjang tahun, adakah wajib zakat ternakan?

Syarat digembalakan merupakan salah satu syarat zakat ternakan menurut PPZ-MAIWP. Jika ternakan tidak memenuhi ciri digembalakan bagi kebanyakan hari sepanjang tahun, ia tidak boleh terus disamakan dengan ternakan sa'imah. Status sebenar perlu dinilai mengikut keadaan pemilikan dan kategori zakat yang berkaitan.

2. Adakah jumlah 40 ekor kambing atau 30 ekor lembu sahaja sudah cukup untuk menentukan wajib zakat?

Tidak. Nisab hanyalah salah satu syarat. Syarat lain seperti haul dan digembalakan juga perlu dilihat bagi zakat ternakan.

3. Kalau ternakan hanya meragut beberapa hari dalam setahun, adakah dikira digembalakan?

Ia bergantung kepada keadaan sebenar kerana panduan menyebut ternakan perlu berada di padang ternakan bebas bagi kebanyakan hari dalam setahun. Jika tempoh ragutan sangat sedikit, rujuk institusi zakat untuk penentuan yang tepat.

4. Jika ternakan dalam kandang tetapi diternak untuk dijual, adakah ada zakat?

Keadaan tersebut mungkin perlu dinilai di bawah kategori zakat perniagaan jika aktiviti tersebut memenuhi ciri perniagaan. Jangan terus menggunakan kaedah zakat ternakan tanpa melihat tujuan dan struktur aktiviti penternakan.

5. Bolehkah kalkulator zakat digunakan untuk ternakan?

Kalkulator zakat boleh digunakan sebagai panduan selepas kategori zakat dan kaedah pengiraan dikenal pasti. Jika status ternakan sama ada zakat ternakan atau zakat perniagaan masih tidak jelas, rujuk institusi zakat terlebih dahulu.