Ternakan Sakit, Terlalu Tua atau Cacat: Adakah Boleh Dijadikan Bayaran Zakat?

Apabila sampai masa untuk menunaikan zakat ternakan, satu persoalan yang jarang dibincangkan ialah: haiwan yang mana perlu diserahkan sebagai zakat?

Adakah pemilik boleh memilih haiwan yang paling murah? Bagaimana pula jika haiwan tersebut sakit, terlalu tua, tempang atau mempunyai kecacatan yang jelas?

Persoalan ini penting kerana bayaran zakat bukan sekadar memenuhi jumlah yang diwajibkan, tetapi turut berkaitan dengan jenis dan keadaan haiwan yang diserahkan.

1. Tidak Semua Haiwan Boleh Dipilih Sesuka Hati

Apabila jumlah zakat sudah diketahui, pemilik ternakan tidak sepatutnya menganggap mana-mana haiwan boleh dipilih tanpa melihat keadaannya.

PPZ-MAIWP menyatakan terdapat beberapa syarat berkaitan haiwan yang hendak diserahkan sebagai zakat, termasuk keadaan fizikal, umur dan sifat haiwan tersebut.

Tujuannya ialah supaya bayaran zakat dibuat secara adil dan tidak menyebabkan penerima mendapat haiwan yang tidak sesuai atau terlalu rendah nilainya.

2. Bagaimana Jika Haiwan Itu Sakit?

Haiwan yang sakit tidak semestinya sesuai dijadikan haiwan zakat.

Jika penyakit tersebut jelas menjejaskan keadaan, manfaat atau nilai haiwan, ia bukan pilihan yang sesuai untuk diserahkan sebagai zakat apabila masih terdapat haiwan lain yang lebih sesuai dalam kumpulan ternakan.

Ini berbeza daripada keadaan apabila keseluruhan kumpulan ternakan mempunyai keadaan yang sama.

3. Bagaimana Dengan Haiwan Yang Terlalu Tua?

Umur merupakan salah satu perkara yang perlu diberi perhatian dalam zakat ternakan.

Kadar zakat tertentu menetapkan umur haiwan yang perlu diserahkan. Sebagai contoh, kadar zakat lembu dan kerbau mempunyai ketetapan umur tertentu mengikut bilangan ternakan.

Jadi, pemilik tidak boleh sekadar memilih haiwan yang sudah terlalu tua hanya kerana mahu mengeluarkan haiwan yang kurang produktif daripada ladangnya.

4. Bolehkah Beri Haiwan Yang Cacat?

PPZ-MAIWP menyatakan haiwan yang hendak dijadikan zakat hendaklah bebas daripada kecacatan dan kerosakan yang mengurangkan manfaat serta nilainya.

Antara contoh keadaan yang perlu diberi perhatian ialah haiwan yang sakit, luka, terlalu tua, pekak atau tempang.

Ini menunjukkan pemilik tidak sepatutnya memilih haiwan yang paling rendah kualitinya semata-mata untuk memenuhi kewajipan zakat.

5. Bagaimana Jika Semua Ternakan Mempunyai Kecacatan Yang Sama?

Keadaan boleh menjadi berbeza jika keseluruhan kumpulan ternakan mempunyai kecacatan atau kekurangan yang sama.

PPZ-MAIWP memberikan pengecualian dalam keadaan semua binatang ternakan yang diternak mengalami kecacatan yang sama.

Contohnya, jika keseluruhan kumpulan mempunyai keadaan fizikal tertentu yang sama, penilaian tidak boleh dibuat seolah-olah terdapat banyak haiwan sihat yang boleh dipilih.

6. Bolehkah Pilih Haiwan Paling Murah?

Harga pasaran bukan alasan untuk memilih haiwan yang paling rendah kualitinya.

Jika terdapat beberapa haiwan yang memenuhi syarat, pemilihan perlu mengambil kira keadaan haiwan tersebut dan ketetapan zakat yang berkaitan.

Matlamatnya ialah menghasilkan bayaran zakat yang adil, bukan sekadar mencari haiwan yang paling kurang nilainya.

7. Bolehkah Pilih Haiwan Paling Mahal?

Pemilik juga tidak semestinya perlu menyerahkan haiwan yang paling baik dan paling mahal.

PPZ-MAIWP menerangkan prinsip bahawa haiwan yang diambil sebagai zakat hendaklah berada pada tahap pertengahan, bukannya terlalu baik atau terlalu buruk.

Jika pemilik sendiri rela menyerahkan haiwan yang lebih baik, perkara tersebut adalah berbeza daripada memaksa pemilik menyerahkan haiwan terbaiknya.

8. Apa Maksud Haiwan Yang Pertengahan?

Secara mudah, konsep ini bertujuan mengelakkan dua keadaan ekstrem:

• Memilih haiwan yang terlalu buruk, sakit atau cacat untuk mengurangkan beban pemilik.
• Mengambil haiwan yang paling baik sehingga membebankan pemilik.

Oleh itu, haiwan yang dipilih sepatutnya berada dalam keadaan yang wajar berdasarkan kumpulan ternakan dan ketetapan zakat.

9. Contoh Pada Ternakan Lembu

Bayangkan seorang penternak mempunyai beberapa ekor lembu yang memenuhi syarat zakat.

Dalam kumpulan tersebut terdapat:

• Lembu sihat dan mempunyai nilai yang baik.
• Lembu yang sangat tua.
• Lembu yang tempang.
• Lembu yang mempunyai penyakit.

Pemilik tidak sepatutnya terus memilih lembu yang paling tua atau paling bermasalah hanya kerana ia paling kurang bernilai.

Pemilihan perlu dibuat berdasarkan ketetapan haiwan zakat dan keadaan keseluruhan ternakan.

10. Bagaimana Dengan Kambing?

Prinsip pemilihan juga perlu diberi perhatian bagi kambing dan biri-biri.

Jika terdapat kambing yang sihat dan sesuai serta beberapa ekor yang mempunyai kecacatan jelas, pemilik tidak sepatutnya memilih yang paling bermasalah semata-mata kerana mahu mengurangkan nilai yang diserahkan.

Umur dan keadaan haiwan juga perlu dilihat berdasarkan kadar zakat yang berkaitan.

11. Bolehkah Bayar Zakat Dalam Bentuk Wang?

Kaedah pembayaran bergantung kepada ketetapan institusi zakat negeri.

PPZ-MAIWP, sebagai contoh, menyatakan taksiran zakat ternakan boleh dibuat dan dibayar dalam bentuk wang Ringgit.

Ini bermaksud penternak tidak semestinya perlu menyerahkan seekor haiwan secara fizikal kepada pusat zakat jika institusi berkenaan menyediakan kaedah pembayaran tunai berdasarkan taksiran yang ditetapkan.

12. Jangan Pilih Haiwan Berdasarkan “Yang Nak Dijual” Sahaja

Ada penternak yang mungkin berfikir bahawa haiwan yang paling sesuai diberikan ialah haiwan yang memang sudah tidak mahu disimpan atau sukar dijual.

Namun, pemilihan haiwan zakat bukan sekadar berdasarkan apa yang pemilik mahu keluarkan daripada ladangnya.

Keadaan haiwan dan ketetapan zakat perlu menjadi asas supaya hak zakat dapat ditunaikan dengan betul.

13. Bagaimana Jika Sukar Menentukan Haiwan Yang Sesuai?

Jika penternak mempunyai banyak haiwan dengan keadaan yang berbeza, jangan membuat keputusan hanya berdasarkan anggaran sendiri.

Senaraikan haiwan mengikut keadaan seperti:

• Sihat.
• Tua.
• Sakit.
• Cacat.
• Produktif.
• Tidak produktif.

Maklumat ini boleh membantu apabila mendapatkan penjelasan daripada institusi zakat.

14. Adakah Keadaan Haiwan Mempengaruhi Nilai Zakat?

Keadaan haiwan memang berkaitan dengan pemilihan haiwan yang hendak diserahkan, tetapi jangan menyamakan perkara tersebut dengan mengubah sendiri kadar atau nisab zakat.

Nisab dan kadar zakat ternakan telah ditetapkan mengikut kategori haiwan. Sebagai contoh, lembu dan kerbau mempunyai nisab serta kadar tertentu berdasarkan bilangan haiwan, begitu juga kambing dan biri-biri.

Keadaan fizikal lebih berkait dengan haiwan yang sesuai dipilih untuk diserahkan, bukan alasan untuk mengubah sendiri jumlah zakat yang diwajibkan.

15. Apa Yang Patut Dibuat Sebelum Menunaikan Zakat?

Penternak boleh membuat semakan ringkas:

1. Pastikan jumlah ternakan yang tertakluk kepada zakat telah dikenal pasti.
2. Asingkan jenis ternakan seperti lembu, kerbau dan kambing.
3. Kenal pasti haiwan yang sakit atau mempunyai kecacatan.
4. Kenal pasti umur haiwan yang berkaitan.
5. Jangan pilih haiwan paling buruk semata-mata untuk mengurangkan beban.
6. Jangan menganggap haiwan terbaik mesti diserahkan.
7. Rujuk institusi zakat jika terdapat kekeliruan.

Untuk membuat semakan awal berkaitan pengiraan zakat, anda juga boleh menggunakan kalkulator zakat.

16. Bila Perlu Rujuk Institusi Zakat?

Rujukan amat digalakkan apabila keadaan ternakan tidak seragam atau pemilik mempunyai persoalan khusus tentang haiwan yang hendak diserahkan.

Contohnya:

• Sebahagian besar ternakan mempunyai kecacatan.
• Terdapat haiwan yang sangat tua.
• Haiwan yang sihat tidak mencukupi untuk dipilih.
• Terdapat perbezaan umur yang besar dalam kumpulan ternakan.
• Penternakan menggunakan kaedah komersial.
• Pemilik mahu membayar zakat dalam bentuk wang.

Dalam keadaan seperti ini, rujukan kepada institusi zakat negeri dapat membantu memastikan pembayaran dibuat mengikut ketetapan yang terpakai.

17. Zakat Bukan Sekadar Mengeluarkan Haiwan

Tujuan pemilihan haiwan zakat bukan untuk mencari haiwan yang paling murah atau paling tidak berguna kepada pemilik.

Pada masa yang sama, pemilik juga tidak sepatutnya dibebankan dengan menyerahkan haiwan terbaiknya jika ketetapan hanya memerlukan haiwan pada tahap yang sesuai.

Konsep haiwan yang pertengahan membantu menjaga keseimbangan antara hak penerima zakat dan pemilik ternakan.

Kesimpulan

Haiwan yang sakit, terlalu tua atau mempunyai kecacatan yang mengurangkan manfaat dan nilainya bukanlah pilihan yang boleh diambil sesuka hati untuk dijadikan zakat. PPZ-MAIWP menyatakan haiwan yang diserahkan sebagai zakat hendaklah bebas daripada kecacatan dan kerosakan yang mengurangkan manfaat atau nilainya, dengan pengecualian apabila keseluruhan ternakan mempunyai keadaan yang sama.

Pada masa yang sama, pemilik juga tidak perlu menganggap haiwan paling baik dan paling mahal mesti diberikan. Prinsipnya ialah memilih haiwan yang berada pada keadaan yang sesuai dan pertengahan.

Jika sukar menentukan haiwan yang sesuai atau mahu membayar dalam bentuk wang, semak kaedah yang disediakan oleh institusi zakat negeri masing-masing. Dengan cara ini, kewajipan dapat ditunaikan tanpa merugikan mana-mana pihak.

Soalan Lazim (FAQ)

1. Bolehkah saya beri kambing yang sakit sebagai zakat?

Tidak sepatutnya memilih haiwan yang sakit jika penyakit tersebut mengurangkan manfaat atau nilainya sedangkan terdapat haiwan lain yang sesuai. Jika keseluruhan ternakan mempunyai keadaan yang sama, penilaiannya boleh berbeza.

2. Bolehkah pilih haiwan paling tua untuk dijadikan zakat?

Tidak boleh memilih semata-mata kerana haiwan tersebut paling tua atau kurang bernilai. Umur haiwan perlu memenuhi ketetapan yang berkaitan dengan kadar zakat.

3. Adakah wajib beri haiwan yang paling mahal?

Tidak semestinya. Prinsip pemilihan ialah haiwan yang sesuai dan tidak terlalu baik atau terlalu buruk. Jika pemilik rela memberikan haiwan yang lebih baik, itu merupakan perkara yang berbeza.

4. Bolehkah zakat ternakan dibayar dalam bentuk wang?

Ia bergantung kepada kaedah yang ditetapkan oleh institusi zakat negeri. PPZ-MAIWP, contohnya, menyediakan taksiran dan pembayaran zakat ternakan dalam bentuk wang Ringgit.

5. Siapa perlu dirujuk jika tidak tahu haiwan mana yang sesuai untuk zakat?

Rujuk institusi zakat negeri yang berkaitan dengan membawa maklumat jumlah, jenis, umur dan keadaan ternakan supaya kaedah yang sesuai dapat disahkan.