Rikaz Ditemui Bersama Beberapa Orang: Bagaimana Pembahagian Dan Zakatnya?

Menemui rikaz bersama beberapa orang boleh menimbulkan persoalan yang lebih rumit berbanding penemuan oleh seorang individu. Jika seorang menggali tanah dan seorang lagi membantu, adakah kedua-duanya mendapat bahagian? Bagaimana pula jika tanah itu milik orang lain tetapi kerja menggali dilakukan oleh beberapa pekerja?

Persoalan ini tidak boleh diselesaikan hanya dengan membahagikan jumlah harta mengikut bilangan orang yang berada di tempat kejadian. Siapa yang menemui harta dan siapa yang mempunyai hak terhadap harta tersebut ialah dua perkara yang berbeza.

Oleh itu, pembahagian rikaz perlu dilihat berdasarkan keadaan penemuan, status tanah, hak pemilikan dan peranan setiap pihak sebelum jumlah zakat ditentukan.

1. Ramai Orang Menemui Rikaz Tidak Semestinya Berkongsi Sama Rata

Apabila beberapa orang berada di lokasi ketika rikaz ditemui, mudah untuk membuat andaian bahawa harta tersebut perlu dibahagi sama rata.

Namun, bilangan orang yang berada di tempat kejadian bukan satu-satunya faktor yang menentukan hak terhadap harta tersebut.

Seseorang mungkin hanya membantu menggali, manakala seorang lagi merupakan pemilik tanah. Ada juga keadaan seseorang bekerja sebagai kontraktor yang menjalankan kerja penggalian bagi pihak pemilik.

Oleh itu, “berapa orang yang jumpa” tidak boleh terus diterjemahkan kepada “berapa bahagian harta”.

2. Perkara Pertama: Kenal Pasti Siapa Yang Mempunyai Hak

Sebelum membuat pembahagian, perkara utama yang perlu dikenal pasti ialah pihak yang mempunyai hak terhadap rikaz tersebut.

Antara keadaan yang boleh berlaku ialah:

• seorang pemilik tanah menemui rikaz sendiri;
• pemilik tanah menemui bersama ahli keluarga;
• pemilik tanah menemui bersama pekerja;
• kontraktor menemui harta ketika menjalankan kerja;
• beberapa pemilik bersama berada di lokasi;
• beberapa individu menemui harta di tanah yang status pemilikannya perlu disemak.

Setiap keadaan boleh menghasilkan persoalan pemilikan yang berbeza.

3. Adakah Orang Yang Menggali Tanah Automatik Dapat Bahagian?

Tidak semestinya.

Contohnya, seorang pekerja mungkin ditugaskan menggali kawasan tertentu oleh pemilik tanah. Jika dia menemui sesuatu yang tertanam, fakta bahawa dia yang memegang cangkul atau jentera ketika penemuan berlaku tidak secara automatik menjadikannya pemilik harta tersebut.

Begitu juga, seorang kontraktor yang melakukan kerja penggalian tidak boleh terus menganggap semua harta yang ditemui ketika kerja dijalankan menjadi miliknya.

Hak terhadap harta perlu dilihat berdasarkan keadaan sebenar dan persetujuan yang telah wujud antara pihak-pihak terbabit.

4. Bagaimana Jika Pemilik Tanah Dan Pekerja Menemui Bersama?

Ini antara situasi yang paling mudah menimbulkan salah faham.

Sebagai contoh, pemilik tanah meminta seorang pekerja menggali kawasan belakang rumah. Ketika menggali, mereka berdua menemui bekas lama yang mengandungi barang berharga.

Dalam keadaan ini, jangan terus membahagikan harta 50:50 hanya kerana dua orang berada di lokasi.

Perlu dilihat dahulu status harta, hak pemilik tanah dan keadaan kerja yang dilakukan. Jika terdapat kontrak atau persetujuan khusus tentang harta yang ditemui, dokumen tersebut juga perlu dipertimbangkan.

5. Bagaimana Jika Beberapa Orang Adalah Pemilik Tanah?

Keadaan berbeza jika tanah tersebut memang dimiliki oleh beberapa orang.

Contohnya, sebidang tanah diwarisi oleh empat orang adik-beradik. Kemudian, rikaz ditemui ketika mereka menjalankan kerja di atas tanah tersebut.

Dalam keadaan seperti ini, persoalan pembahagian tidak boleh dibuat hanya berdasarkan siapa yang pertama melihat atau mengangkat harta tersebut.

Status pemilikan tanah dan hak setiap pemilik perlu dikenal pasti terlebih dahulu.

6. Bagaimana Jika Tanah Itu Tanah Pusaka?

Tanah pusaka boleh melibatkan lebih daripada seorang pihak yang mempunyai kepentingan terhadap tanah.

Jika rikaz ditemui di atas tanah seperti ini, jangan terus membuat pembahagian secara lisan kepada individu yang berada di lokasi.

Rekod pemilikan, waris yang berhak dan status tanah perlu diperiksa terlebih dahulu supaya tidak berlaku keadaan seorang mengambil keseluruhan harta sedangkan terdapat pihak lain yang mempunyai hak.

Dalam rujukan Mufti Wilayah Persekutuan yang digunakan untuk isu rikaz ini, lebihan harta selepas zakat dinyatakan menjadi milik tuan tanah dalam keadaan pemilikan tertentu seperti melalui warisan atau pemilik yang mengusahakan tanah tersebut.

7. Bagaimana Jika Rikaz Ditemui Oleh Dua Orang Yang Sama-Sama Pemilik?

Jika dua orang memang mempunyai hak pemilikan terhadap tanah tersebut, persoalan pembahagian perlu merujuk kepada hak pemilikan masing-masing.

Jangan menggunakan formula mudah seperti:

RM100,000 ÷ 2 = RM50,000 seorang

melainkan memang terdapat asas yang menjadikan kedua-duanya mempunyai bahagian yang sama.

Jika bahagian pemilikan mereka berbeza, pembahagian juga mungkin perlu mengambil kira bahagian tersebut.

8. Bagaimana Jika Tiga Atau Empat Orang Menemui Bersama?

Prinsipnya tetap sama. Jumlah orang yang berada di lokasi tidak semestinya menentukan jumlah bahagian.

Contohnya, empat orang pekerja menggali tanah milik seorang pemilik dan menemui rikaz. Fakta bahawa terdapat empat orang pekerja tidak secara automatik bermaksud setiap seorang berhak menerima 25%.

Hak mereka perlu dilihat berdasarkan hubungan kerja, persetujuan, pemilikan tanah dan keadaan sebenar penemuan.

9. Perjanjian Sebelum Kerja Penggalian Sangat Penting

Jika kerja penggalian dilakukan secara profesional atau melibatkan kontraktor, perkara berkaitan barang yang ditemui sebaiknya dinyatakan dengan jelas dalam perjanjian.

Contohnya, perjanjian boleh menjelaskan:

• siapa pemilik barang yang ditemui;
• siapa yang bertanggungjawab melaporkan penemuan;
• bagaimana barang bernilai perlu dikendalikan;
• siapa yang perlu dimaklumkan jika terdapat penemuan luar biasa; dan
• bagaimana pertikaian akan diselesaikan.

Ini dapat mengurangkan risiko pekerja atau pemilik membuat tuntutan berdasarkan andaian sendiri selepas penemuan berlaku.

10. Jangan Bahagikan Rikaz Sebelum Statusnya Jelas

Sebelum membahagikan harta, pastikan dahulu barang tersebut benar-benar termasuk dalam kategori rikaz.

Jika ia sebenarnya harta hilang atau mempunyai kemungkinan pemilik terdahulu yang masih boleh dikenal pasti, kaedah pengurusannya tidak boleh terus disamakan dengan rikaz.

Kesilapan pada peringkat ini boleh menyebabkan harta dibahagikan kepada pihak yang sebenarnya belum mempunyai hak terhadapnya.

11. Zakat Perlu Dikira Sebelum Atau Selepas Pembahagian?

Jika sesuatu penemuan telah disahkan sebagai rikaz, zakatnya perlu diambil kira sebelum menentukan jumlah bersih yang akan dibahagikan kepada pihak yang berhak.

Dalam rujukan Mufti Wilayah Persekutuan, kadar zakat rikaz yang dibincangkan ialah 20% atau satu perlima daripada hasil keseluruhannya, dan ia tidak menunggu haul.

Contohnya, jika nilai rikaz ialah RM100,000:

Selepas jumlah zakat ditentukan, barulah persoalan pembahagian baki kepada pihak yang mempunyai hak boleh dilihat.

12. Adakah Setiap Penemu Perlu Bayar 20%?

Tidak wajar mengira seolah-olah setiap individu perlu mengambil 20% daripada bahagian masing-masing secara berasingan tanpa menentukan struktur harta terlebih dahulu.

Jika penemuan itu merupakan satu rikaz yang sama, jumlah keseluruhan harta perlu dikenal pasti dan kewajipan zakat terhadap rikaz tersebut ditentukan terlebih dahulu.

Selepas itu barulah jumlah bersih dan hak setiap pihak boleh disusun berdasarkan keadaan sebenar.

13. Contoh: Pemilik Tanah Bersama Dua Pekerja

Bayangkan seorang pemilik tanah menggaji dua orang pekerja untuk menggali kawasan tertentu. Ketika kerja dijalankan, mereka menemui rikaz bernilai RM60,000.

Dalam situasi ini, tidak boleh terus membuat kiraan:

RM60,000 ÷ 3 = RM20,000 seorang.

Perkara yang perlu ditentukan terlebih dahulu ialah siapa yang mempunyai hak terhadap harta tersebut dan apakah syarat hubungan kerja yang telah dipersetujui.

Jika selepas penelitian didapati zakat rikaz sebanyak 20% perlu dikeluarkan, RM12,000 merupakan jumlah zakat berdasarkan nilai RM60,000. Baki RM48,000 pula perlu diurus mengikut pihak yang benar-benar mempunyai hak terhadap harta tersebut.

14. Bagaimana Jika Semua Pihak Bersetuju Membahagikan Sama Rata?

Persetujuan bersama perlu dibezakan daripada hak asal.

Jika seseorang memang mempunyai hak terhadap harta tersebut, dia boleh membuat keputusan berkaitan bahagiannya mengikut kaedah yang dibenarkan. Tetapi persetujuan tidak sepatutnya digunakan untuk menafikan hak pihak yang tidak terlibat dalam persetujuan tersebut.

Sebab itu, pembahagian sebaiknya dibuat selepas pihak yang mempunyai hak dikenal pasti dengan jelas.

15. Apa Jika Ada Orang Menuntut Bahagian Selepas Harta Ditemui?

Jangan terus menyerahkan bahagian hanya berdasarkan dakwaan lisan.

Jika seseorang mendakwa dia mempunyai hak, minta perkara tersebut dijelaskan berdasarkan:

• status pemilikan tanah;
• dokumen atau perjanjian kerja;
• hubungan pihak tersebut dengan pemilik tanah;
• keadaan ketika penemuan berlaku; dan
• bukti lain yang berkaitan.

Jika pertikaian tidak dapat diselesaikan, mendapatkan nasihat pihak berautoriti adalah lebih selamat daripada membuat pembahagian secara tergesa-gesa.

16. Bagaimana Jika Rikaz Ditemui Secara Tidak Sengaja?

Penemuan secara tidak sengaja tidak semestinya mengubah persoalan hak pemilikan.

Contohnya, seseorang sedang membersihkan tanah milik orang lain dan tiba-tiba menemui bekas berisi barang lama. Walaupun dia merupakan orang pertama yang melihatnya, keadaan tersebut tidak semestinya bermaksud dia menjadi pemilik mutlak.

Fokus utama tetap kepada status harta dan pihak yang mempunyai hak terhadapnya.

17. Rekodkan Pembahagian Untuk Elakkan Pertikaian

Jika lebih daripada seorang mempunyai hak terhadap harta tersebut, pembahagian sebaiknya direkodkan.

Antara maklumat yang boleh disimpan ialah:

• nilai keseluruhan rikaz;
• jumlah zakat yang telah ditentukan;
• pihak yang mempunyai hak;
• bahagian setiap pihak;
• tarikh persetujuan;
• nama dan pengesahan pihak yang terlibat; dan
• bukti pembayaran zakat.

Dokumentasi ini penting terutamanya apabila nilai harta tinggi atau melibatkan beberapa pemilik.

18. Bagaimana Jika Nilai Rikaz Sangat Besar?

Semakin besar nilai harta, semakin penting untuk mendapatkan pengesahan sebelum membuat pembahagian.

Ini kerana kesilapan kecil dalam menentukan pemilikan atau nilai boleh menyebabkan perbezaan jumlah yang besar.

Jika terdapat unsur pertikaian, pemilikan bersama atau keadaan yang tidak biasa, elakkan membuat pembahagian sendiri hanya berdasarkan apa yang dianggap paling mudah.

19. Gunakan Kiraan Zakat Selepas Nilai Rikaz Disahkan

Selepas nilai rikaz dan statusnya telah dikenal pasti, anda boleh menggunakan kalkulator zakat sebagai panduan awal untuk membantu memahami jumlah zakat yang perlu disediakan.

Untuk kes yang melibatkan beberapa penemu, kalkulator hanya membantu dari sudut pengiraan. Ia tidak menentukan siapa yang mempunyai hak terhadap harta tersebut.

Jadi, pengiraan zakat dan pembahagian hak ialah dua proses yang berbeza.

20. Urutan Yang Lebih Selamat Untuk Pembahagian Rikaz

Jika rikaz ditemui bersama beberapa orang, urutan berikut boleh digunakan sebagai panduan:

1. Catat keadaan penemuan.
2. Pastikan harta tersebut benar-benar rikaz.
3. Kenal pasti pemilik atau pihak yang mempunyai hak terhadap tanah.
4. Semak peranan setiap individu yang terlibat dalam penemuan.
5. Semak sebarang kontrak atau persetujuan yang berkaitan.
6. Tentukan nilai keseluruhan harta.
7. Tentukan jumlah zakat rikaz.
8. Tolak atau asingkan jumlah zakat yang perlu ditunaikan.
9. Tentukan pihak yang berhak menerima baki.
10. Rekodkan pembahagian dan pembayaran zakat.

Kesimpulan

Apabila rikaz ditemui bersama beberapa orang, pembahagian tidak sepatutnya dibuat secara automatik berdasarkan jumlah individu yang berada di tempat kejadian. Orang yang menemui harta, orang yang menggali tanah dan pemilik harta ialah perkara yang boleh mempunyai kedudukan yang berbeza.

Perkara pertama yang perlu dilakukan ialah memastikan status rikaz dan menentukan pihak yang mempunyai hak terhadapnya. Selepas nilai keseluruhan diketahui, zakat rikaz boleh ditentukan berdasarkan kaedah yang terpakai. Dalam rujukan Mufti Wilayah Persekutuan, kadar yang dinyatakan ialah 20% dan tidak menunggu haul.

Selepas zakat diambil kira, baki harta barulah perlu diurus berdasarkan hak pihak yang berkenaan. Jika melibatkan beberapa pemilik, pekerja, kontraktor atau pertikaian, dokumentasi dan pengesahan adalah jauh lebih selamat daripada membahagikan harta secara spontan.

Soalan Lazim (FAQ)

1. Jika tiga orang menemui rikaz bersama, adakah perlu bahagi tiga?

Tidak semestinya. Bilangan penemu tidak secara automatik menentukan bahagian setiap orang. Hak terhadap rikaz perlu dilihat berdasarkan status pemilikan dan keadaan penemuan.

2. Adakah pekerja yang menemui rikaz ketika menggali tanah berhak mengambil sebahagian?

Tidak semestinya. Jika kerja dilakukan untuk pemilik tanah atau di bawah sesuatu perjanjian, hak pekerja perlu dilihat berdasarkan hubungan kerja dan persetujuan yang ada.

3. Bila zakat rikaz dikira jika terdapat beberapa penemu?

Selepas harta dikenal pasti sebagai rikaz dan nilai keseluruhannya diketahui, jumlah zakat boleh ditentukan. Dalam rujukan Mufti Wilayah Persekutuan, kadar yang dinyatakan ialah 20% dan tidak perlu menunggu haul.

4. Bolehkah semua penemu bersetuju membahagikan rikaz sama rata?

Persetujuan bersama tidak semestinya menentukan hak asal terhadap harta. Pihak yang mempunyai hak perlu dikenal pasti terlebih dahulu sebelum sebarang persetujuan pembahagian dibuat.

5. Perlukah rujuk pihak berautoriti jika rikaz ditemui ramai orang?

Jika terdapat pertikaian tentang pemilikan, status tanah, nilai harta atau hak setiap penemu, sebaiknya dapatkan pandangan pihak berautoriti sebelum harta dibahagikan atau digunakan.