Zakat Tak Sempat Dibayar Sebelum Meninggal Dunia: Siapa Perlu Bayarkan?

Apabila seseorang meninggal dunia, urusan harta peninggalannya bukan sekadar berkaitan pembahagian faraid. Jika terdapat kewajipan kewangan yang belum diselesaikan semasa hidup, termasuk zakat yang telah wajib tetapi belum dibayar, perkara tersebut perlu diberi perhatian sebelum harta dibahagikan kepada waris.

Persoalannya, jika seseorang meninggal dunia sebelum sempat membayar zakat, adakah kewajipan itu terus gugur? Siapa yang perlu menguruskannya? Adakah waris perlu membayar menggunakan duit sendiri atau boleh menggunakan harta peninggalan si mati?

Jawapannya bergantung kepada keadaan zakat tersebut dan status harta si mati. Artikel ini membincangkan situasi apabila zakat memang telah menjadi kewajipan sebelum kematian.

1. Adakah Zakat Gugur Selepas Seseorang Meninggal Dunia?

Tidak semestinya. Jika seseorang telah memenuhi syarat wajib zakat, mempunyai kemampuan untuk membayarnya tetapi meninggal dunia sebelum kewajipan tersebut diselesaikan, zakat itu tidak semestinya gugur hanya kerana kematian.

Menurut penjelasan Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, zakat yang telah wajib ke atas seseorang dan belum ditunaikan ketika dia meninggal dunia perlu dikeluarkan daripada harta peninggalannya.

2. Siapa Yang Perlu Uruskan Zakat Si Mati?

Secara praktikal, urusan tersebut perlu diambil perhatian oleh pihak yang menguruskan harta pusaka si mati. Waris tidak semestinya perlu terus mengeluarkan wang daripada poket sendiri.

Jika terdapat harta peninggalan yang mencukupi, kewajipan yang berkaitan dengan si mati perlu diselesaikan melalui harta tersebut mengikut aturan yang ditetapkan oleh syarak sebelum baki harta diagihkan kepada waris.

3. Boleh Guna Duit Pusaka Untuk Bayar Zakat?

Jika zakat tersebut memang merupakan kewajipan si mati yang belum ditunaikan, harta peninggalannya boleh menjadi sumber untuk menyelesaikan kewajipan tersebut.

Ini berbeza daripada keadaan waris yang secara sukarela mahu membayar zakat bagi pihak si mati menggunakan duit sendiri. Dalam keadaan itu, isu pembayaran tersebut perlu dilihat berdasarkan jenis zakat dan kaedah yang digunakan.

4. Adakah Waris Wajib Bayar Dengan Duit Sendiri?

Tidak semestinya.

Apabila masih terdapat harta peninggalan si mati, kewajipan yang belum diselesaikan perlu terlebih dahulu dilihat dalam konteks harta pusaka. Waris tidak secara automatik menjadi pihak yang menanggung semua kewajipan kewangan si mati menggunakan harta peribadi mereka.

Jika harta peninggalan tidak mencukupi atau terdapat keadaan khusus, waris sebaiknya mendapatkan pengesahan daripada institusi zakat atau pihak yang menguruskan pusaka.

5. Bagaimana Jika Waris Tidak Tahu Si Mati Ada Zakat Tertunggak?

Perkara ini boleh berlaku apabila seseorang meninggal secara tiba-tiba dan tidak meninggalkan rekod pembayaran zakat yang lengkap.

Waris boleh menyemak rekod pembayaran, penyata kewangan dan dokumen berkaitan untuk mengetahui sama ada terdapat kewajipan zakat yang belum diselesaikan.

Jika jumlah sebenar tidak dapat dikenal pasti, jangan membuat anggaran secara sembarangan. Dapatkan panduan daripada institusi zakat negeri yang berkaitan supaya pengiraan dibuat berdasarkan keadaan sebenar si mati.

6. Adakah Semua Harta Si Mati Terus Dikenakan Zakat?

Tidak.

Perlu dibezakan antara:

• zakat yang memang telah wajib kepada si mati sebelum kematian;
• harta yang baru menjadi milik waris selepas pembahagian pusaka;
• harta yang belum memenuhi syarat wajib zakat; dan
• harta tertentu yang mempunyai ketetapan zakat tersendiri.

Sebab itu, tidak tepat untuk menganggap semua wang dalam akaun atau semua harta pusaka perlu terus dipotong zakat sebelum faraid tanpa melihat status pemilikan dan kewajipan zakat tersebut.

7. Bagaimana Dengan Harta Yang Baru Diterima Selepas Kematian?

Situasi ini memerlukan penelitian yang berbeza.

Sebagai contoh, wang yang menjadi sebahagian daripada harta pusaka tetapi belum menjadi milikan sempurna waris tidak semestinya boleh terus dianggap sebagai harta peribadi setiap waris untuk tujuan zakat.

Jabatan Mufti Negeri Selangor turut memberikan penjelasan bahawa harta pusaka yang belum selesai pembahagiannya perlu dibezakan daripada harta yang telah menjadi milikan sempurna waris.

8. Bagaimana Dengan Wang KWSP Si Mati?

Wang KWSP merupakan contoh yang memerlukan perhatian khusus kerana terdapat perincian berkaitan pemilikan, pengeluaran dan pembahagian pusaka.

Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan pada 2026 menjelaskan bahawa menurut pandangan yang digunakan di Wilayah Persekutuan, zakat boleh tetap diwajibkan ke atas simpanan KWSP si mati dalam keadaan tertentu dan waris perlu mengeluarkan zakat daripada wang tersebut.

Namun, keputusan berkaitan harta pusaka dan zakat boleh mempunyai perincian mengikut negeri dan jenis harta. Oleh itu, jangan terus menggunakan satu kaedah untuk semua kes.

9. Perlu Bayar Zakat Sebelum Faraid?

Jika terdapat zakat yang memang merupakan kewajipan si mati dan belum ditunaikan, ia perlu diambil kira dalam penyelesaian tanggungjawab terhadap harta peninggalan sebelum baki harta diagihkan kepada waris.

Secara asasnya, pengurusan pusaka melibatkan beberapa perkara seperti kos pengurusan jenazah, hutang si mati, wasiat yang sah dan kemudian pembahagian baki kepada waris mengikut faraid.

Namun, susunan dan perincian boleh bergantung kepada jenis hak yang terlibat. Sebab itu, kes pusaka yang kompleks wajar dirujuk kepada pihak berautoriti.

10. Bagaimana Jika Si Mati Ada Banyak Jenis Zakat?

Jangan campurkan semuanya sebagai satu jumlah secara terus.

Contohnya, seseorang mungkin mempunyai zakat simpanan, zakat perniagaan atau kewajipan lain yang berbeza. Setiap satu perlu dikenal pasti berdasarkan harta, tempoh dan syarat zakat yang berkaitan.

Waris sebaiknya menyenaraikan semua harta dan rekod pembayaran yang ada sebelum membuat pengiraan.

11. Kalau Jumlah Zakat Si Mati Tidak Diketahui?

Ini antara keadaan yang paling sukar bagi waris.

Langkah yang lebih selamat ialah mencari dokumen dan rekod pembayaran terlebih dahulu. Semak resit zakat, penyata akaun, rekod perniagaan dan dokumen lain yang boleh membantu menentukan keadaan kewangan si mati.

Jika jumlah masih tidak dapat ditentukan, rujuk institusi zakat negeri untuk mendapatkan kaedah pengiraan yang sesuai berdasarkan fakta kes.

12. Bagaimana Jika Si Mati Tidak Meninggalkan Harta?

Keadaan ini berbeza daripada kes seseorang yang meninggal dunia dengan harta pusaka yang mencukupi.

Waris tidak sepatutnya terus membuat keputusan sendiri tanpa mengetahui kedudukan hukum bagi kes tersebut. Jika tiada atau tidak mencukupi harta peninggalan, dapatkan nasihat daripada institusi zakat atau pihak berautoriti untuk menentukan tindakan yang sesuai.

13. Bolehkah Anak Atau Pasangan Bayar Dengan Duit Sendiri?

Jika anak, pasangan atau waris mahu membantu menyelesaikan kewajipan tersebut menggunakan wang mereka sendiri, perkara itu perlu dibezakan daripada kewajipan yang asalnya menjadi tanggungan si mati.

Jangan anggap secara automatik bahawa waris wajib menggantikan jumlah tersebut menggunakan harta peribadi. Dalam pengurusan pusaka, sumber pembayaran dan status kewajipan perlu dikenal pasti terlebih dahulu.

14. Jangan Terus Bahagikan Semua Harta Kepada Waris

Salah satu perkara penting ialah jangan terus menganggap semua harta yang ditinggalkan merupakan bahagian yang boleh dibahagikan kepada waris.

Sebelum pembahagian, perlu dikenal pasti terlebih dahulu tanggungjawab yang masih berkaitan dengan harta peninggalan tersebut, termasuk hutang dan kewajipan zakat yang telah wujud sebelum kematian.

15. Bezakan Zakat Si Mati Dengan Zakat Waris

Selepas harta pusaka dibahagikan dan seseorang waris menerima bahagiannya sebagai milikan sendiri, keadaan zakat waris tersebut perlu dinilai secara berasingan.

Contohnya, bahagian simpanan yang diterima oleh seorang waris tidak semestinya terus menjadi “zakat si mati”. Selepas ia menjadi milikan waris, kewajipan zakat perlu dinilai berdasarkan keadaan waris tersebut dan peraturan zakat yang terpakai.

16. Bagaimana Dengan Zakat Fitrah Si Mati?

Zakat fitrah mempunyai peraturan yang berbeza daripada zakat harta. Antara perkara penting ialah masa kematian berbanding waktu wajib zakat fitrah.

Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menjelaskan bahawa jika seseorang meninggal dunia selepas terbenam matahari pada akhir Ramadan, kewajipan zakat fitrahnya tidak gugur dan perlu diuruskan oleh waris. Jika meninggal sebelum waktu tersebut, hukumannya berbeza.

Untuk penerangan khusus tentang perkara ini, bacaan seterusnya ialah:

Zakat Fitrah Orang Yang Meninggal Dunia: Bila Waris Perlu Bayarkan?

17. Apa Yang Waris Patut Semak?

Sebelum membuat pembayaran, waris boleh menyediakan senarai ringkas:

• Adakah si mati mempunyai zakat yang telah wajib tetapi belum dibayar?
• Apakah jenis harta yang terlibat?
• Adakah terdapat rekod pembayaran zakat?
• Berapa jumlah zakat yang telah diketahui?
• Apakah harta yang masih berada dalam pusaka?
• Adakah terdapat hutang atau tanggungjawab lain?

Senarai ini membantu mengelakkan pembayaran dibuat secara tergesa-gesa atau berdasarkan anggaran yang tidak jelas.

18. Kira Jumlah Zakat Dengan Lebih Teratur

Jika maklumat harta dan kewajipan zakat si mati telah dikenal pasti, jumlah zakat boleh dikira berdasarkan jenis zakat yang berkaitan.

Untuk memudahkan semakan jumlah zakat, gunakan Kalkulator Zakat sebagai langkah awal sebelum mendapatkan pengesahan lanjut daripada institusi zakat jika kes melibatkan pusaka atau keadaan khusus.

19. Bila Perlu Rujuk Institusi Zakat?

Rujukan sangat digalakkan apabila kes melibatkan jumlah harta yang besar, harta pusaka yang belum selesai, KWSP, perniagaan, zakat yang telah tertunggak bertahun-tahun atau jumlah zakat yang tidak dapat dikenal pasti.

Ini kerana ketetapan zakat boleh mempunyai perincian mengikut jenis harta dan negeri. Jangan hanya bergantung kepada kiraan umum jika keadaan si mati lebih kompleks.

20. Kesimpulan Mudah Untuk Waris

Jika seseorang meninggal dunia ketika masih mempunyai zakat yang telah wajib tetapi belum ditunaikan, kematian tidak semestinya menggugurkan kewajipan tersebut.

Dalam keadaan yang dinyatakan oleh Mufti Wilayah Persekutuan, zakat yang telah wajib dan belum dibayar perlu dikeluarkan daripada harta peninggalan si mati. Oleh itu, waris atau pihak yang menguruskan pusaka perlu mengambil kira kewajipan tersebut sebelum baki harta diagihkan.

Namun, tidak semua harta yang ditinggalkan automatik dikenakan zakat atas nama si mati. Perlu dikenal pasti dahulu jenis harta, status pemilikan, bila zakat menjadi wajib dan keadaan harta selepas kematian.

Jika ragu-ragu, dapatkan pengesahan daripada institusi zakat negeri supaya urusan kewajipan si mati dan pembahagian pusaka tidak bercampur.

Soalan Lazim (FAQ)

1. Adakah zakat si mati perlu dibayar selepas dia meninggal dunia?

Jika zakat tersebut memang telah wajib semasa hidup dan belum ditunaikan, ia boleh menjadi tanggungjawab yang perlu diselesaikan daripada harta peninggalan si mati, tertakluk kepada keadaan dan jenis zakat.

2. Siapa yang wajib bayar zakat si mati?

Urusan pembayaran biasanya perlu dikendalikan melalui harta peninggalan si mati oleh pihak yang menguruskan pusaka. Waris tidak semestinya perlu menggunakan duit sendiri.

3. Bolehkah zakat arwah dibayar menggunakan duit pusaka?

Jika zakat tersebut merupakan kewajipan si mati yang belum diselesaikan, harta peninggalan boleh digunakan untuk menyelesaikannya sebelum baki harta diagihkan, berdasarkan keadaan kes.

4. Bagaimana jika waris tidak tahu jumlah zakat yang belum dibayar?

Waris boleh menyemak resit, rekod pembayaran, penyata kewangan dan dokumen berkaitan. Jika jumlah masih tidak dapat dikenal pasti, rujuk institusi zakat negeri untuk kaedah pengiraan yang sesuai.

5. Adakah zakat fitrah si mati sama dengan zakat harta?

Tidak. Zakat fitrah mempunyai syarat dan waktu kewajipan yang tersendiri. Statusnya selepas kematian perlu dilihat berdasarkan masa kematian dan keadaan pada akhir Ramadan.