Zakat Fitrah Si Mati dan Harta Pusaka: Boleh Guna Duit Pusaka?

Apabila seseorang meninggal dunia selepas masuk waktu wajib zakat fitrah tetapi belum sempat membuat bayaran, waris perlu menguruskan kewajipan tersebut. Namun, satu persoalan lain sering timbul: bolehkah duit daripada harta pusaka digunakan untuk membayar zakat fitrah si mati?

Jawapannya perlu melihat status wang tersebut. Perlu dibezakan antara harta peninggalan si mati yang masih belum dibahagikan dengan harta yang telah selesai dibahagikan dan menjadi milik waris.

Perbezaan ini penting supaya wang yang sepatutnya menjadi hak semua waris tidak digunakan sesuka hati selepas pembahagian.

1. Boleh Guna Harta Pusaka Untuk Bayar Zakat Fitrah Si Mati?

Jika zakat fitrah memang telah menjadi kewajipan si mati dan belum ditunaikan, kewajipan tersebut perlu diselesaikan dalam pengurusan harta peninggalannya.

Dalam penjelasan Mufti Wilayah Persekutuan mengenai pengurusan harta pusaka, kewajipan seperti hutang dan zakat perlu diberi perhatian sebelum baki harta dibahagikan kepada waris.

Oleh itu, dalam keadaan yang sesuai, harta peninggalan si mati boleh digunakan untuk menyelesaikan kewajipan yang berkaitan dengannya sebelum pembahagian pusaka.

2. Apa Yang Dimaksudkan Dengan Duit Pusaka?

Duit pusaka ialah wang yang menjadi sebahagian daripada harta peninggalan si mati.

Contohnya:

• baki wang dalam akaun bank si mati;
• wang tunai yang ditinggalkan;
• hasil jualan aset milik si mati;
• wang yang masih menjadi hak si mati ketika meninggal dunia; dan
• harta lain yang mempunyai nilai dan menjadi sebahagian daripada pusaka.

Harta tersebut perlu diuruskan mengikut aturan yang ditetapkan sebelum baki akhirnya dibahagikan kepada waris.

3. Kenapa Tak Boleh Terus Bahagi Duit Kepada Waris?

Apabila seseorang meninggal dunia, semua harta yang ditinggalkan tidak boleh terus dianggap sebagai wang bebas untuk dibahagikan kepada waris.

Masih terdapat tanggungjawab tertentu yang perlu diselesaikan terlebih dahulu.

Antaranya ialah kos pengurusan jenazah, hutang si mati, kewajipan yang berkaitan dengan harta, wasiat yang sah dan kemudian pembahagian kepada waris mengikut faraid.

Sebab itu, kewajipan zakat yang telah wujud perlu dikenal pasti sebelum pembahagian pusaka dilakukan.

4. Kalau Zakat Fitrah Si Mati Belum Dibayar?

Jika si mati telah melalui waktu wajib zakat fitrah tetapi meninggal sebelum sempat membuat bayaran, waris perlu menguruskan bayaran tersebut.

Jika bayaran dibuat menggunakan harta peninggalan sebelum pembahagian pusaka, ia perlu direkodkan sebagai sebahagian daripada urusan penyelesaian kewajipan si mati.

Ini mengelakkan wang yang sepatutnya digunakan untuk menyelesaikan kewajipan si mati terlebih dahulu terus diagihkan kepada waris.

5. Adakah Perlu Persetujuan Semua Waris?

Jika bayaran dibuat daripada harta peninggalan yang masih belum dibahagikan untuk menyelesaikan kewajipan si mati, ia bukan sama seperti seorang waris mengambil wang pusaka untuk kegunaan peribadi.

Kewajipan yang berkaitan dengan si mati perlu diselesaikan terlebih dahulu sebelum baki harta diagihkan.

Namun, jika harta telah pun dibahagikan dan menjadi hak milik waris, keadaan tersebut perlu dinilai secara berbeza.

6. Bagaimana Jika Duit Pusaka Sudah Dibahagikan?

Jika harta telah selesai dibahagikan kepada waris mengikut bahagian masing-masing, wang tersebut telah menjadi milik waris berkenaan.

Dalam keadaan itu, ia tidak lagi boleh dianggap sebagai wang pusaka yang masih belum diselesaikan semata-mata.

Jika kemudian timbul kewajipan yang sepatutnya diselesaikan daripada harta si mati tetapi terlepas, dapatkan nasihat daripada pihak yang menguruskan pusaka atau institusi zakat untuk menentukan tindakan yang sesuai.

7. Kalau Waris Sudah Ambil Duit Pusaka?

Jika wang telah diagihkan sebelum semua kewajipan si mati dikenal pasti, jangan terus menganggap masalah tersebut selesai.

Waris perlu menyemak semula kedudukan harta dan kewajipan yang belum diselesaikan.

Jika terdapat perselisihan atau jumlah yang besar, lebih baik mendapatkan pandangan pihak berautoriti supaya hak setiap waris tidak terjejas.

8. Boleh Guna Sebahagian Sahaja Duit Pusaka?

Ya, jika jumlah yang diperlukan untuk menyelesaikan kewajipan lebih kecil daripada keseluruhan harta peninggalan, hanya jumlah yang berkaitan perlu digunakan.

Baki harta selepas kewajipan yang perlu diselesaikan akan terus menjadi sebahagian daripada harta yang akan diuruskan untuk pembahagian kepada waris.

9. Contoh Mudah

Contohnya, si mati meninggalkan wang tunai sebanyak RM10,000 dan terdapat kewajipan zakat fitrah yang belum diselesaikan.

Jika jumlah zakat fitrah yang perlu dibayar ialah RM20, maka RM20 tersebut boleh diambil kira dalam penyelesaian kewajipan si mati sebelum baki harta diuruskan.

Baki RM9,980 bukan terus dibahagikan tanpa mengambil kira kewajipan lain yang mungkin masih ada. Pengurusan pusaka perlu dibuat berdasarkan keseluruhan tanggungan dan hak yang berkaitan.

10. Bagaimana Jika Duit Dalam Akaun Bank?

Jika wang tersebut ialah milik si mati dan menjadi sebahagian daripada harta peninggalannya, ia termasuk dalam urusan pusaka.

Waris atau pentadbir pusaka perlu memastikan kewajipan yang berkaitan dengan si mati diselesaikan mengikut prosedur yang betul sebelum baki harta diagihkan.

Jangan menganggap wang dalam akaun bank boleh terus dikeluarkan dan dibahagikan tanpa mengambil kira kewajipan si mati.

11. Bagaimana Jika Duit Pusaka Tidak Cukup?

Jika harta peninggalan tidak mencukupi untuk menyelesaikan semua tanggungan si mati, keadaan tersebut memerlukan penilaian mengikut jenis hutang dan kewajipan yang ada.

Waris tidak secara automatik menjadi penanggung peribadi bagi semua hutang si mati hanya kerana mereka ialah waris.

Jika keluarga mahu membantu menggunakan wang sendiri, itu merupakan tindakan yang berbeza daripada mengambil wang pusaka.

12. Boleh Waris Bayar Guna Duit Sendiri?

Jika seorang waris mahu membantu menyelesaikan zakat fitrah si mati menggunakan wang sendiri, perkara itu boleh dilakukan sebagai bantuan kepada si mati, tertakluk kepada kaedah pembayaran dan niat yang betul.

Namun, jika masih terdapat harta peninggalan yang belum diuruskan, sumber pembayaran perlu direkodkan dengan jelas supaya tidak berlaku kekeliruan antara wang peribadi waris dan harta pusaka.

13. Adakah Duit Pusaka Itu Sendiri Perlu Zakat?

Soalan ini berbeza daripada zakat fitrah si mati.

Wang pusaka yang belum dibahagikan tidak boleh terus dianggap sebagai simpanan peribadi setiap waris untuk tujuan zakat. Status zakatnya perlu dilihat berdasarkan pemilikan dan keadaan harta.

Selepas harta telah menjadi milik waris, kewajipan zakat pula perlu dinilai berdasarkan keadaan waris tersebut.

14. Bagaimana Jika Pusaka Melibatkan Banyak Jenis Harta?

Pengurusan menjadi lebih kompleks jika si mati meninggalkan wang tunai, akaun bank, emas, rumah, tanah, perniagaan atau aset lain.

Waris perlu membezakan antara harta yang menjadi pusaka, hutang si mati, kewajipan yang belum diselesaikan dan aset yang mempunyai peraturan khusus.

Jangan hanya melihat baki akaun bank tanpa mengambil kira keseluruhan kedudukan pusaka.

15. Bagaimana Jika Si Mati Ada Hutang Lain?

Jika terdapat hutang kepada manusia atau kewajipan lain yang perlu diselesaikan, semuanya perlu dikenal pasti dalam proses pengurusan pusaka.

Mufti WP menjelaskan bahawa hutang si mati perlu dilangsaikan menggunakan harta peninggalannya sebelum pembahagian faraid. Zakat juga disebut antara kewajipan yang perlu diberi perhatian sebelum baki harta dibahagikan.

Oleh itu, jangan hanya mengambil kira zakat fitrah tanpa menyemak keseluruhan tanggungan si mati.

16. Bagaimana Jika Waris Sudah Terima Bahagian Faraid?

Jika pembahagian telah selesai dan setiap waris telah menerima bahagiannya, wang tersebut telah menjadi milik waris berdasarkan bahagian masing-masing.

Jika kemudian didapati terdapat kewajipan si mati yang belum diselesaikan, perkara tersebut perlu dirujuk kepada pihak yang menguruskan pusaka untuk menentukan bagaimana ia perlu diselesaikan.

Jangan terus mengambil wang daripada waris tertentu tanpa melihat hak dan tanggungjawab setiap pihak.

17. Apa Yang Perlu Disimpan Sebagai Rekod?

Waris digalakkan menyimpan:

• rekod jumlah zakat fitrah yang perlu dibayar;
• resit pembayaran;
• rekod sumber wang yang digunakan;
• dokumen harta peninggalan; dan
• rekod pembayaran tanggungan si mati yang lain.

Rekod ini membantu jika berlaku pertanyaan atau pertikaian kemudian hari.

18. Jika Tak Pasti Boleh Guna Duit Pusaka Atau Tidak?

Jika kes melibatkan harta yang banyak, pertikaian waris, pusaka yang belum selesai atau kewajipan lain yang belum dikenal pasti, jangan membuat keputusan secara sendiri.

Rujuk pihak yang menguruskan pusaka dan institusi zakat negeri supaya status harta dan kewajipan dapat ditentukan dengan tepat.

19. Semak Jumlah Zakat Yang Perlu Dibayar

Selepas status kewajipan dikenal pasti, jumlah zakat yang berkaitan perlu ditentukan berdasarkan jenis zakat dan kadar yang terpakai.

Untuk semakan awal kewajipan zakat, anda boleh menggunakan Kalkulator Zakat.

Untuk zakat fitrah, kadar rasmi negeri bagi tahun berkenaan tetap perlu dirujuk kerana kadarnya boleh berbeza mengikut negeri.

20. Bacaan Seterusnya: Jika Waris Tak Tahu Sudah Bayar Atau Belum

Selepas mengetahui bahawa harta peninggalan boleh digunakan untuk menyelesaikan kewajipan si mati dalam keadaan yang berkaitan, satu lagi persoalan yang sering berlaku ialah bagaimana jika waris tidak tahu sama ada zakat fitrah sebenarnya sudah dibayar oleh si mati?

Baca artikel seterusnya:

Waris Tak Tahu Zakat Fitrah Si Mati Sudah Dibayar: Apa Perlu Buat?

Kesimpulan

Jika si mati mempunyai kewajipan zakat fitrah yang telah berlaku tetapi belum diselesaikan, harta peninggalannya perlu diurus dengan mengambil kira kewajipan tersebut sebelum baki harta dibahagikan kepada waris.

Dalam keadaan harta pusaka masih belum dibahagikan, wang daripada harta peninggalan boleh digunakan untuk menyelesaikan kewajipan si mati yang berkaitan. Ini berbeza daripada keadaan selepas harta telah dibahagikan dan menjadi milik waris.

Waris juga tidak sepatutnya terus menggunakan atau membahagikan semua harta si mati tanpa menyemak hutang dan kewajipan yang masih ada. Jika terdapat kekeliruan, rujukan kepada pihak pengurusan pusaka dan institusi zakat negeri adalah langkah yang lebih selamat.

Soalan Lazim (FAQ)

1. Bolehkah duit pusaka digunakan untuk bayar zakat fitrah si mati?

Jika zakat fitrah tersebut memang telah menjadi kewajipan si mati, harta peninggalannya boleh digunakan untuk menyelesaikan kewajipan yang berkaitan sebelum baki pusaka dibahagikan, berdasarkan keadaan kes.

2. Perlu ke tunggu faraid selesai sebelum bayar zakat fitrah si mati?

Tidak. Kewajipan yang perlu diselesaikan daripada harta peninggalan perlu diambil kira sebelum baki harta dibahagikan kepada waris.

3. Kalau duit pusaka sudah dibahagikan, masih boleh guna duit itu untuk bayar zakat si mati?

Selepas pembahagian, wang tersebut telah menjadi milik waris mengikut bahagiannya. Jika kewajipan si mati kemudian dikenal pasti, dapatkan panduan pihak yang menguruskan pusaka dan institusi zakat.

4. Adakah waris wajib guna duit sendiri untuk bayar zakat fitrah arwah?

Waris tidak secara automatik perlu menggunakan wang peribadi mereka jika terdapat harta peninggalan yang boleh digunakan untuk menyelesaikan kewajipan si mati.

5. Bagaimana jika harta pusaka tidak cukup untuk semua hutang dan kewajipan si mati?

Keadaan tersebut perlu dinilai berdasarkan jenis dan kedudukan setiap hutang atau kewajipan. Waris tidak secara automatik menanggung semua hutang si mati menggunakan harta peribadi mereka.