Bolehkah Bayar Zakat Untuk Anak? Bila Ia Dibenarkan?

Urusan zakat anak boleh menimbulkan persoalan apabila anak masih kecil, belum mampu mengurus kewangan sendiri atau mempunyai harta atas namanya. Ada ibu bapa yang tertanya-tanya sama ada mereka perlu membayar zakat untuk anak, bolehkah menggunakan wang sendiri untuk membuat bayaran, dan bagaimana pula jika anak sudah mempunyai pendapatan atau simpanan sendiri.

Persoalan ini perlu dibezakan mengikut jenis zakat, umur anak, pemilikan harta dan tanggungjawab nafkah. Membayar zakat bagi pihak anak juga tidak sama dengan memberikan zakat kepada anak.

Artikel ini memberi fokus kepada keadaan tersebut supaya ibu bapa tidak mencampurkan beberapa isu zakat yang sebenarnya berbeza.

1. Bolehkah Ibu Bapa Bayar Zakat Untuk Anak?

Dalam keadaan tertentu, ibu bapa atau penjaga boleh menguruskan pembayaran zakat bagi pihak anak.

Perkara ini menjadi lebih jelas apabila anak masih kecil dan mempunyai harta yang memenuhi syarat zakat. Dalam keadaan seperti ini, anak merupakan pemilik harta tersebut, manakala wali atau penjaga membantu menguruskan kewajipan yang berkaitan dengan hartanya.

Mufti Wilayah menjelaskan bahawa zakat boleh diwajibkan ke atas harta kanak-kanak apabila memenuhi syaratnya dan wali bertanggungjawab melaksanakan pembayaran bagi pihak mereka.

2. Anak Belum Baligh, Ada Harta Sendiri: Kena Zakat Ke?

Belum baligh tidak semestinya bermaksud harta seorang anak bebas daripada zakat.

Menurut pandangan yang dihuraikan Mufti Wilayah, baligh dan berakal bukan syarat yang menghalang kewajipan zakat pada harta kanak-kanak. Jika harta anak memenuhi syarat wajib zakat yang berkaitan, zakat tetap perlu dikeluarkan. 3

Dalam keadaan ini, ibu bapa atau wali berperanan membantu menguruskan pembayaran kerana anak belum mampu menguruskan hartanya sendiri.

3. Duit Anak Dalam Akaun Ibu Bapa Macam Mana?

Ini merupakan keadaan yang agak biasa. Ibu bapa mungkin membuka akaun simpanan untuk anak atau menyimpan wang anak dalam akaun mereka sendiri.

Namun, perkara paling penting ialah siapa pemilik sebenar wang tersebut.

Jika wang itu memang milik anak, jangan terus menganggapnya sebagai simpanan ibu atau bapa hanya kerana akaun tersebut menggunakan nama ibu atau bapa.

Rekod sumber wang dan pemilikannya sebaiknya disimpan dengan jelas supaya pengiraan zakat tidak tersalah.

4. Kalau Anak Ada Simpanan Yang Banyak?

Jika anak mempunyai simpanan atau harta yang memenuhi syarat zakat, ibu bapa perlu melihat jenis harta tersebut, jumlahnya dan syarat zakat yang berkaitan.

Contohnya, wang simpanan anak mungkin disimpan untuk pendidikan, hadiah daripada keluarga atau hasil daripada harta yang dimilikinya sendiri.

Jangan hanya melihat umur anak untuk menentukan sama ada zakat perlu dibayar. Yang perlu dilihat ialah status harta dan syarat zakat.

5. Siapa Yang Bayar Jika Anak Tak Pandai Urus Sendiri?

Jika anak masih kecil atau belum mampu menguruskan harta sendiri, wali atau penjaga boleh membantu menguruskan pembayaran zakat bagi pihak anak.

Ini bukan bermaksud harta tersebut menjadi milik ibu atau bapa. Sebaliknya, ibu bapa bertindak sebagai pihak yang menguruskan kewajipan berkaitan harta anak.

Sebab itu, rekod pembayaran perlu dibuat dengan jelas atas nama pemilik harta yang sebenar.

6. Boleh Guna Duit Ibu Bapa Untuk Bayar Zakat Anak?

Dalam keadaan ibu bapa mahu membantu menggunakan wang mereka sendiri untuk menyelesaikan pembayaran zakat anak, perkara yang perlu diperjelaskan ialah zakat tersebut dibayar bagi pihak siapa.

Ia berbeza daripada menggunakan harta anak untuk tujuan lain.

Jika ibu atau bapa menanggung bayaran menggunakan wang sendiri, simpan bukti transaksi dan nyatakan bahawa pembayaran tersebut adalah untuk kewajipan zakat anak.

7. Kalau Anak Dah Besar Tetapi Masih Belum Bekerja?

Umur sahaja tidak menentukan sama ada seseorang mempunyai kewajipan zakat.

Anak yang sudah dewasa tetapi tidak bekerja mungkin masih mempunyai simpanan, emas, pelaburan atau harta lain yang tertakluk kepada zakat jika memenuhi syarat.

Dalam keadaan ini, ibu bapa tidak sepatutnya terus menganggap semua urusan zakat anak menjadi tanggungjawab mereka hanya kerana anak masih tinggal bersama keluarga.

Perlu dilihat dahulu siapa pemilik harta dan apakah jenis zakat yang berkaitan.

8. Kalau Anak Sudah Bekerja Dan Ada Pendapatan Sendiri?

Apabila anak sudah mempunyai pendapatan sendiri, urusan kewangan dan zakatnya perlu dinilai berdasarkan keadaan anak itu sendiri.

Jika anak mempunyai kewajipan zakat, ibu bapa masih boleh membantu dari sudut pembayaran atau urusan teknikal jika diminta.

Namun, bantuan tersebut tidak bermaksud kewajipan zakat anak berpindah secara automatik kepada ibu atau bapa.

9. Kalau Anak Beri Duit Kepada Ibu Bapa Untuk Bayar Zakat?

Ini juga perlu dibezakan daripada ibu bapa membayar zakat anak.

Contohnya, anak memberikan sejumlah wang kepada ibu untuk membuat pembayaran zakat bagi pihaknya. Dalam keadaan ini, ibu hanya membantu menguruskan transaksi.

Yang penting ialah tujuan pembayaran dan pemilik kewajipan zakat tersebut jelas.

10. Bayar Zakat Anak vs Beri Zakat Kepada Anak

Kedua-dua istilah ini nampak hampir sama tetapi maksudnya berbeza.

Bayar zakat anak bermaksud seseorang membantu menunaikan kewajipan zakat yang berkaitan dengan harta anak.

Beri zakat kepada anak pula bermaksud seseorang menggunakan zakatnya sendiri dan menjadikan anak sebagai penerima zakat.

Contohnya, bapa membayar zakat yang dikenakan ke atas harta anak. Itu berbeza daripada bapa memberikan zakatnya sendiri kepada anak.

11. Boleh Ke Bapa Beri Zakat Kepada Anak?

Untuk anak yang masih berada di bawah tanggungan nafkah bapa dan memerlukan bantuan kerana fakir atau miskin, zakat tidak boleh digunakan sekadar untuk menggantikan tanggungjawab nafkah tersebut.

Mufti Wilayah menjelaskan bahawa seseorang pada asasnya tidak boleh memberikan zakat kepada ahli keluarga yang berada di bawah tanggungan nafkahnya atas sebab fakir dan miskin, kerana nafkah mereka merupakan tanggungjawabnya.

Namun, terdapat perincian jika anak tersebut layak menerima zakat atas kategori asnaf yang lain.

12. Bagaimana Kalau Ibu Yang Nak Beri Zakat Kepada Anak?

Keadaan ibu boleh mempunyai perincian yang berbeza daripada bapa.

Mufti Wilayah menjelaskan bahawa seorang ibu boleh memberikan zakat hartanya kepada anak yang berkelayakan dalam keadaan tertentu, kerana kewajipan nafkah anak tidak semestinya berada di atas ibu apabila bapa masih bertanggungjawab terhadap nafkah tersebut. 5

Namun, jika keadaan berubah sehingga ibu pula menjadi pihak yang wajib menanggung nafkah anak, peraturannya perlu dilihat semula.

13. Kalau Anak Layak Sebagai Asnaf Lain?

Larangan menggunakan zakat untuk ahli keluarga yang berada di bawah tanggungan nafkah bukan bermaksud ahli keluarga tersebut tidak boleh menerima zakat dalam semua keadaan.

Terdapat perincian apabila seseorang itu layak menerima zakat atas kategori asnaf lain yang memenuhi syarat.

Sebab itu, jika anak mempunyai keadaan khas seperti hutang yang memenuhi syarat gharimin atau kategori asnaf lain, jangan hanya menggunakan status “anak” untuk membuat keputusan. Kategori penerima juga perlu diperiksa.

14. Zakat Harta Anak Dan Zakat Fitrah Anak Berbeza

Ini antara perkara yang paling penting untuk tidak dicampurkan.

Zakat harta berkaitan dengan harta yang dimiliki anak dan syarat zakat bagi harta tersebut.

Zakat fitrah pula mempunyai peraturan tersendiri berkaitan individu yang wajib membayar dan individu yang berada di bawah tanggungan nafkah.

Mufti Wilayah menjelaskan bahawa bagi anak yang masih dalam tanggungan, bapa pada asasnya bertanggungjawab membayar zakat fitrah anak. Namun, keadaan boleh berubah jika anak mempunyai harta atau kemampuan sendiri, dan terdapat keperluan untuk memastikan pembayaran tidak berlaku dua kali.

15. Kalau Anak Sudah Bekerja Tetapi Masih Tinggal Dengan Ibu Bapa?

Tinggal serumah tidak semestinya bermaksud semua harta anak menjadi harta ibu bapa.

Jika anak sudah mempunyai pendapatan dan menguruskan kewangannya sendiri, ibu bapa perlu membezakan antara perbelanjaan keluarga dengan harta peribadi anak.

Jika anak mempunyai kewajipan zakat, anak tetap perlu memastikan kewajipan tersebut diuruskan. Ibu atau bapa boleh membantu jika diminta.

16. Perlukah Ibu Bapa Minta Izin Anak?

Jika anak sudah dewasa dan mampu menguruskan harta serta kewajipannya sendiri, lebih baik pembayaran bagi pihak anak dibuat dengan pengetahuan dan persetujuan anak.

Ini mengelakkan kekeliruan, terutama apabila anak mungkin sudah membuat pembayaran sendiri.

Bagi anak kecil yang hartanya diurus oleh wali, keadaan pengurusan hartanya adalah berbeza kerana wali mempunyai peranan dalam menguruskan harta tersebut.

17. Bagaimana Jika Anak Mempunyai Beberapa Jenis Harta?

Jika anak mempunyai beberapa jenis harta seperti simpanan, emas atau pelaburan, jangan terus campurkan semuanya tanpa mengetahui kaedah zakat yang berkaitan dengan setiap jenis harta.

Kenal pasti terlebih dahulu:

• Siapa pemilik harta
• Jenis harta
• Nilai harta
• Syarat wajib zakat
• Jumlah zakat yang perlu dikeluarkan

Ini lebih selamat berbanding membuat satu bayaran berdasarkan anggaran kasar.

18. Simpan Rekod Pembayaran Zakat Anak

Jika ibu atau bapa menguruskan pembayaran zakat bagi anak, simpan rekod secara berasingan daripada zakat ibu bapa sendiri.

Antara maklumat yang sesuai disimpan ialah:

• Nama pemilik harta
• Jenis zakat
• Jumlah bayaran
• Tarikh pembayaran
• Resit atau nombor transaksi

Rekod ini amat berguna untuk mengelakkan pembayaran berganda atau kekeliruan apabila membuat semakan pada tahun berikutnya.

19. Semak Jumlah Zakat Sebelum Bayar

Sebelum ibu bapa membuat pembayaran bagi pihak anak, pastikan jumlah zakat telah dikira berdasarkan jenis harta dan kaedah yang berkaitan.

Anda boleh menggunakan kalkulator zakat untuk membantu membuat semakan awal jumlah yang perlu dibayar.

20. Bila Perlu Rujuk Institusi Zakat?

Jika harta anak melibatkan keadaan yang kompleks seperti akaun bersama, harta pusaka, pelaburan, harta yang diuruskan oleh penjaga atau persoalan kategori asnaf, sebaiknya dapatkan pengesahan daripada institusi zakat negeri masing-masing.

Ini kerana perincian kaedah pengiraan dan pengurusan zakat boleh bergantung kepada jenis zakat serta ketetapan pihak berkuasa agama negeri.

Bacaan Seterusnya

Wakil Bayar Zakat: Boleh Ke Orang Lain Uruskan Zakat Kita?

Kesimpulan

Ibu bapa boleh membantu menguruskan pembayaran zakat anak dalam keadaan tertentu, terutama apabila anak masih kecil atau belum mampu menguruskan hartanya sendiri. Jika anak mempunyai harta yang memenuhi syarat zakat, kewajipan tersebut tetap perlu dilihat berdasarkan harta anak walaupun pembayaran diuruskan oleh wali.

Pada masa yang sama, membayar zakat bagi pihak anak tidak sama dengan memberikan zakat kepada anak. Untuk pemberian zakat, isu tanggungjawab nafkah dan kategori asnaf perlu dilihat dengan lebih teliti.

Zakat harta dan zakat fitrah juga jangan dicampurkan kerana kedua-duanya mempunyai peraturan yang berbeza. Jika terdapat keraguan tentang harta anak, pemilikan atau status tanggungan, rujuk institusi zakat negeri masing-masing sebelum membuat pembayaran.

FAQ

1. Bolehkah ibu bapa bayar zakat untuk anak?

Boleh dalam keadaan tertentu, terutama apabila anak masih kecil atau mempunyai harta yang perlu dizakatkan tetapi belum mampu menguruskan hartanya sendiri. Wali boleh membantu menguruskan pembayaran bagi pihak anak.

2. Adakah harta anak kecil boleh dikenakan zakat?

Menurut pandangan yang dihuraikan Mufti Wilayah, zakat boleh diwajibkan ke atas harta kanak-kanak apabila memenuhi syaratnya, dan wali bertanggungjawab menguruskan pembayaran tersebut.

3. Bolehkah bapa beri zakat kepada anak sendiri?

Jika anak berada di bawah tanggungan nafkah bapa dan menerima zakat kerana fakir atau miskin, zakat tidak boleh digunakan untuk menggantikan tanggungjawab nafkah tersebut. Namun, terdapat perincian bagi kategori asnaf yang lain.

4. Bolehkah ibu beri zakat kepada anak?

Dalam keadaan tertentu, ibu boleh memberikan zakat kepada anak yang layak, khususnya apabila tanggungjawab nafkah anak bukan berada di atas ibu. Jika ibu sendiri menjadi pihak yang wajib menanggung nafkah anak, hukumnya perlu dilihat semula.

5. Kalau anak sudah bekerja, bolehkah ibu bapa masih bayarkan zakatnya?

Ibu bapa boleh membantu urusan pembayaran jika anak bersetuju atau meminta bantuan, tetapi kewajipan zakat anak tidak berpindah secara automatik kepada ibu bapa hanya kerana mereka membuat transaksi.